Phần thứ nhất: Phụ chính Đại thần Trần Tiễn Thành

 

LỜI NÓI ĐẦU

Vào thời Pháp can thiệp, trang sử nước ta ghi đậm dấu son của nhiều nhân vật kiệt xuất như Phan Thanh Giản, Phạm Phú Thứ, nổi tiếng vì tinh thần cởi mở đối với văn minh phương Tây và những khát vọng cải cách của họ; hay như Nguyễn Tri Phương, Hoàng Diệu vì cái chết anh hùng và sự phản kháng quyết liệt của họ chống mọi thoả hiệp với phương Tây.

Nhưng cũng có những nhân vật không kém xuất sắc, cũng từng đứng vào hàng đệ nhất công thần, nhưng cho đến nay tên tuổi còn chưa được nhiều người biết đến bởi vì, tuy ủng hộ duy tân, song họ không có dịp sang Pháp như Phan Thanh Giản, Phạm Phú Thứ. Là nho sĩ chân chính, họ đã hy sinh bi thảm vì nghĩa vua tôi nhưng không có vinh dự xả thân giữa chiến trường như Hoàng Diệu, Nguyễn Tri Phương. Trong số những người ấy, có Trần Tiễn Thành.

Trong tập tiểu sử này, dựa vào những tư liệu và chứng cớ đích xác, chúng tôi muốn tường thuật một cách khách quan nhất, trong chừng mực có thể, thân thế và sự nghiệp của vị đại thần ấy. Ông đã là một chính khách lớn và đơn giản là một con người chính trực.

Chúng tôi tham khảo các tư liệu sau đây về tiểu sử Trần Tiễn Thành:

- Minh Hương Trần Thị Thế Phổ, do Trần Tiễn Hối, con trai của Trần Tiễn Thành, biên tập vào tháng 12 năm Thành Thái thứ năm (1-1894)

- Văn nghị công niên biểu, do Trần Tiễn Hối biên soạn trong cùng năm ấy, gồm 6 quyển.

- Đại Nam chính biên liệt truyện, nhị tập, phần chép về Trần Tiễn Thành. Tác phẩm này hoàn thành ngày 19 tháng 9 năm Duy Tân thứ ba (6-10-1909)

     

                                Đào Duy Anh

                                             (BAVH, tháng 4-6 năm 1944)

                                                   Bùi Trân Phượng (dịch)

 
Thư viện sách
Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân
Năm: 2003
NXB: NXB Văn học
Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân
Năm: 2010
NXB: Thuận Hóa
Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân
Năm: 2004
NXB: Thuận Hóa
Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân
Năm: 2009
NXB: NXB Văn học
Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân
Năm: 2007
NXB: Thuận Hóa
123