Giới thiệu sách “Trịnh Công Sơn- có một thời như thế”

Là một trong những "hồi ký" để tưởng nhớ cố nhạc sĩ thiên tài Việt Nam Trịnh Công Sơn được viết bởi một trong những người bạn đồng hương, đương thời của ông-Nguyễn Đắc Xuân, nhà giáo, nhà nghiên cứu Huế. Nhờ vào mối bang giao bằng hữu và cùng thời mà Nguyễn Đắc Xuân (NĐX) đã có những tư liệu quý về cuộc đời của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (TCS) mà chưa có tài liệu nào trước đó công bố. Ngoài ra với phong cách làm việc của một nhà nghiên cứu sử, tác giả đã đưa ra những chi tiết khả tín về một quãng đời và sáng tác của nhạc sĩ họ Trịnh.

Điểm nổi bật nhất trong cuốn sách này là công phu sưu tầm lại được trường ca "Dã tràng ca" của TCS được viết vào những thời điểm rất sớm trong sự nghiệp sáng tác của mình. Không biết vì lý do gì mà lúc sinh thời không thấy TCS nhắc lại và cũng không lưu lại trong di cảo. Điều rất may mắn, một trong những thành viên trong ban hợp xướng hát bài "Dã tràng ca" đó còn giữ lại được một bản. Dã tràng ca là một trường ca gồm 13 đoản khúc, theo thứ tự: Lời biển vọng, Tiếng hát của dã tràng-bể cát và thân phận đó, Bãi cát chiều và lời vỗ về của người khách lạ, Niềm đau vô vàn của thân phận, Lời nói trên không, Tuổi hai mươi vào đời, Niềm đau khoảng không, Bốn mùa vào tuổi đó, Chốn nương náu, Lời buồn thánh, Bốn mùa là niềm vô vọng, Ngỏ ý và Chốn trú ẩn cuối cùng. Theo NĐX và nhiều bằng hữu của TCS cho rằng trường ca Dã tràng là một tác phẩm thể hiện đầy đủ nhất phong cách âm nhạc của ông. "Trường ca Dã tràng ra đời trong giai đoạn TCS ở trong thời gian sa sút nhất về mặt tinh thần và vật chất, do đó nhiều người không hiểu đã cho ông là bi quan, yếu đuối...do đó mà có lẽ TCS đã muốn cố quên" tác phẩm này.

Đọc qua "TCS-có một thời như thế" còn giúp chúng ta hiểu thêm về những ảnh hưởng đến cuộc đời, nhân sinh quan và sự nghiệp âm nhạc cũng xuất xứ của các bản nhạc trở thành bất tử trong lòng người mộ điệu của cố nhạc sĩ TCS. Tác giả NĐX còn đưa ra một số bằng chứng để đính chính những nhận định hay các thông tin không chính xác về TCS đã được đăng tải trước đó. Thí dụ như câu chuyện về đêm tân hôn của TCS với Thanh Thuý (Tàu) hoặc bức ảnh ghi chú TCS chụp chung với vua hề Charlie Chaplin là không đúng.

Mặc dù chỉ gói gọn trong 214 trang sách khổ A5 kể cả hình ảnh và lời nói đầu, nhưng TCS-có một thời như thế đã chuyển tải được một lượng thông tin hữu ích và có giá trị. Sách do Trung tâm nghiên cứu Quốc học và Nhà xuất bản Văn học ấn hành 2003, do Nguyễn Văn Lưu chủ biên. Bìa Trọng Yên trình bày rất trang nhã. Nội dung gồm ba phần: phần một: hỏi chuyện, nghiên cứu, 80 trang; phần hai: hồi ức và bình luận, 50 trang; và phần phụ lục, bao gồm cả bản nhạc và lời thiệu của Trường ca Dã tràng và 42 bức ảnh liên quan đến TCS.

Trang nhà Chuyển Luân
www.Chuyenluan.com
Sáng 1.11.2003

Đó là trường ca của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, được nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân tìm thấy vào năm 2001.

Dã tràng ca được nhiều người xác nhận là bản trường ca đầu tiên của nhạc sĩ họ Trịnh, ghi nhiều dấu ấn ảnh hưởng đến cả cuộc đời sáng tác của ông sau này

Đêm nhạc đặc biệt tưởng nhớ nhạc sĩ Trịnh Công Sơn do Trung tâm văn hóa ATB tổ chức (20 giờ ngày 1.4.2009 tại Nhà hát Hòa Bình, TP.HCM) với sự tham dự của các ca sĩ Ánh Tuyết, Đức Tuấn, Nguyên Thảo, Xuân Phú, Quỳnh Lan, Thụy Long... Nhiều ca khúc nổi tiếng như Người về bỗng nhớ, Xin cho tôi, Rừng xưa đã khép, Để gió cuốn đi, Biển nghìn thu ở lại... được thể hiện với phong cách hoàn toàn mới. Đặc biệt chương trình có tiết mục Dã tràng ca.

Sau ngày Trịnh Công Sơn qua đời (1.4.2001), họa sĩ Đinh Cường từ Virginia (Mỹ) đã gửi cho nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân một bài viết kể về những kỷ niệm của ông với nhạc sĩ họ Trịnh, trong đó có đề cập đến bản trường ca này. Tuy nhiên, cho đến lúc từ giã cõi đời, nhạc sĩ vẫn không hề nhắc đến Dã tràng ca. Tò mò, nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân đã bỏ công sưu tầm, quyết tìm ra Trường ca Tiếng hát dã tràng (tên gọi ban đầu của Dã tràng ca). Qua những người bạn, ông Xuân biết nhạc sĩ Trịnh Công Sơn sáng tác và chỉ huy biểu diễn tác phẩm này vào năm 1962 trong một đại nhạc hội của trường Đại học Quy Nhơn. Nhà trường yêu cầu ông soạn một trường ca đánh dấu lễ tốt nghiệp đầu tiên. Dã tràng ca như một lời tự sự về chính cuộc đời người nghệ sĩ tài hoa Trịnh Công Sơn.  Từ thông tin ít ỏi đó, ông Xuân vào Quy Nhơn hỏi thăm, nhưng không ai biết về tác phẩm này.

Không nản chí, nhà nghiên cứu tiếp tục vào Nha Trang tìm gặp nhạc sĩ Phan Văn Bình - bạn học, người cùng ở trọ và hoạt động âm nhạc với Trịnh Công Sơn trong những năm 1960. Ông Bình chính là người hát rất đạt Dã tràng ca thời đó. Năm 1973, ông chỉ huy sinh viên dựng lại trường ca nhân lễ trao bằng tốt nghiệp của Viện Đại học cộng đồng Duyên Hải (Nha Trang). Tham gia buổi lễ, ngoài Trịnh Công Sơn còn có nhà dịch thuật Bửu Ý, họa sĩ Đinh Cường, điêu khắc gia Lê Thành Nhơn... Nhưng đáng tiếc là Văn Bình cũng không có Dã tràng ca trong tay. Tình cờ trong một tiệc cưới, Nguyễn Đắc Xuân gặp ông Nguyễn Hồ - một trong những sinh viên của buổi lễ tốt nghiệp tại ĐH Quy Nhơn năm 1964 - còn giữ được bản nhạc này khi tập hát. Theo lời của nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân thì: “Có lẽ nhạc sĩ Trịnh Công Sơn muốn giao cho tôi làm công việc này nên mới phù hộ tôi gặp may mắn đến thế!”.

Dã tràng ca gồm hai phần với 13 đoản khúc. Về hình thức, đây là một bài hát thơ dài, thể hiện đầy đủ nhất phong cách âm nhạc Trịnh Công Sơn. Kỷ niệm 8 năm ngày mất nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, ca sĩ Ánh Tuyết và phòng trà ATB sẽ dàn dựng lại tác phẩm này trong 15 phút với sự tham dự của 30 ca sĩ trong dàn hợp xướng. Ca sĩ Ánh Tuyết cho biết đây sẽ là hình thức kể chuyện bằng âm nhạc, như lời tự sự của người nhạc sĩ tài hoa về thân phận, về cuộc đời.

Đỗ Tuấn

Cát bụi tưởng nhớ Trịnh Công Sơn

Một đêm duy nhất tại Nhà hát Hòa Bình - TP hồ chí minh, trong đó tiết mục "đinh" là trường ca "Dã tràng ca" được dàn dựng hoành tráng, nghệ thuật.

Giản dị, trong sáng

Sân khấu dựng thành một rừng cây trắng trụi lá, với những ngọn nến lung linh - xưng tụng một Trịnh Công Sơn “cho đời và cho người đều không tính toán”. Ban đầu ánh Tuyết định kết hợp Cát bụi với một trung tâm nhân đạo để gây quỹ từ thiện, nhưng ý định không thành. Ngoài ánh Tuyết và ban nhạc ATB, chương trình có sự góp mặt của Đức Tuấn, Nguyên Thảo, Thụy Long, Quỳnh Lan… và Thế Vinh - ghi ta một tay, thổi armonica chuyên nhạc Trịnh.

Dã tràng ca từng được dàn dựng hoành tráng duy nhất một lần rồi thất lạc cách đây gần 40 năm. Vô tình ánh Tuyết tìm được bản trường ca này trong cuốn sách của nhà văn Nguyễn Đắc Xuân, chị dựng cho ATB cách đây khoảng 6 năm trước với 8 buổi diễn. Dã tràng ca là bức tranh lạ trong không gian nhạc Trịnh. Những lần trước ánh Tuyết diễn Dã tràng ca dài 30 phút thì lần này rút gọn còn 15 phút. ánh Tuyết chủ trương dàn dựng càng giản dị, càng trong sáng càng đẹp. Ca sĩ, chị chọn người trẻ có tài và đam mê; có sự tinh khôi, trong sáng trong giọng hát.

Dã tràng ca - thời buồn nhất của Trịnh Công Sơn

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn viết trường ca Dã tràng ca năm 1962 tại Quy Nhơn và dựng một chương trình tại đó. Năm 1975, Dã tràng ca được dựng một lần nữa tại Nha Trang và rồi mất hút. Nhà văn Nguyễn Đắc Xuân - một người bạn của Trịnh Công Sơn bèn liên lạc với họa sĩ Đinh Cường và những người bạn của nhạc sĩ, tìm hiểu vì sao tác phẩm này lại thất lạc mà Trịnh Công Sơn khi còn sống cũng không tìm được.

Ông tìm đến cô Lê Thị Ngọc Trinh, một trong những người hát Dã tràng ca đầu tiên ở Quy Nhơn nhờ hát lại, nhưng cô không nhớ được hết. Tình cờ gặp lại những người bạn của Trịnh Công Sơn từng sống ở Quy Nhơn, nhà văn Nguyễn Đắc Xuân tìm được vật quí này ở Nha Trang do một người bạn của nhạc sĩ giữ. Theo nhà văn, thời gian Trịnh Công Sơn học tại Quy Nhơn, có một số thanh niên có hành động không đẹp với ông nên ông buồn và không muốn nhắc đến. Cộng thêm nỗi buồn riêng trong gia đình, Trịnh Công Sơn viết bản Dã tràng ca nhanh gọn.

Đọc quyển sách về Trịnh Công Sơn của Nguyễn Đắc Xuận, ca sĩ ánh Tuyết trực tiếp xin nhà văn dựng lại bản Dã tràng ca. “Đây là báu vật của anh Sơn, của âm nhạc Việt nên tôi phải chọn mặt. Nhiều người tìm đến xin với mục đích không rõ ràng, tôi từ chối thẳng thừng. Sau này có Trịnh Vĩnh Trinh đi cùng bạn trai của cô ấy đến xin lại, tôi cũng đồng ý ngay”- Ông Nguyễn Đắc Xuân nói.

Đêm tưởng nhớ Trịnh Công Sơn mang tên Cát bụi diễn ra lúc 20h ngày 1/04 với các ca sĩ ánh Tuyết, Xuân Phú, Nguyên Thảo, Đức Tuấn, Quỳnh Lan, Thụy Long, Phi Thúy Hạnh, Minh Thảo, Mỹ Dung…; vé bán tại Trung tâm văn hóa ATB, 197/4 Nguyễn Văn Trỗi - quận Phú Nhuận, TPHCM.

N.Lương

 

Tiếng hát Dã tràng Tái diễn trường ca 'Tiếng hát Dã tràng' của Trịnh

'Tôi gọi tôi khắp chốn non ngàn, tôi dìu tôi đi giữa trời lên bão tố. Xuân hạ thu đông theo gót chân hờ...'. Lời đau đáu về thân phận và tình yêu của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn trong trường ca 'Dã tràng' sẽ được Ánh Tuyết thể hiện.
Dù không được nhắc đến trong di cảo của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, Tiếng hát Dã Tràng được xem là trường ca đầu tiên của ông. Bạn bè thân thiết từng học chung với cố nhạc sĩ ở trường Sư phạm Quy Nhơn cho biết, tác phẩm này ghi nhiều dấu ấn ảnh hưởng đến cả cuộc đời sáng tác của ông sau này.

"Tiếng hát Dã tràng" hé mở một giai đoạn khó khăn trong cuộc sống của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Ảnh: S.T.Nhà văn, nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân kể lại lý do việc tìm kiếm “Tiếng hát Dã Tràng”: “Sau ngày Trịnh Công Sơn từ giã cõi tạm, họa sĩ Đinh Cường ở Mỹ gửi cho tôi bài hồi ức cảm động Tình bạn hồi sinh sau cơn mê. Trong đó nói rằng, nhắc đến thời Trịnh ở Quy Nhơn phải kể đến Tiếng hát Dã Tràng, bởi nó ảnh hưởng cả quá trình sáng tác sau này của anh. Tôi không hiểu vì sao một tác phẩm quan trọng thế lại không được nhắc đến và quyết định cất công đi tìm”.

Hành trình tìm kiếm khởi nguồn từ Quy Nhơn, Nha Trang rồi về Huế. Nhà nghiên cứu chia sẻ sự may mắn khi được sự chung tay giúp đỡ của nhiều bạn bè, những người từng là giáo sinh và học sinh khóa 1962 - 1964 ở Sư phạm Quy Nhơn, từng tiếp xúc qua và góp mặt trong các buổi biểu diễn Tiếng hát Dã tràng của Trịnh trong thời gian này. Để rồi, khi cầm trên tay 7 trang A4 ghi lại bản trường ca tưởng chừng bị thất lạc từ tay Nguyễn Hồ, người bạn cùng lớp với Trịnh thời ấy, Nguyễn Đắc Xuân đã thực sự xúc động và cảm thấy vô cùng hân hạnh.

Tiếng hát Dã tràng được sáng tác vào đầu thập niên 60 khi gia đình nhạc sĩ Trịnh Công Sơn gặp nhiều khó khăn, suy sụp. Để tránh thời cuộc, nhạc sĩ phải chuyển về Quy Nhơn theo học ngành Sư phạm. Bao khó khăn về kinh tế, tình yêu, đời sống... đổ ập xuống chàng trai Trịnh Công Sơn 23 tuổi. Để tìm nguồn vui, Trịnh tìm đến cuốn khảo luận nói về sự phi lý trên đời của triết gia đạt giải Nobel Albert Camus.

"Tất cả những gì con người nỗ lực xây dựng nên rồi cũng chẳng đi đến đâu, giống như anh chàng Sisyphe bị khổ sai hằng ngày phải đẩy một tảng đá lên núi cao và thả tay cho nó lăn xuống vực và cứ lặp lại như thế. Tất cả nỗ lực không mang lại ý nghĩa, như công dã tràng xe cát. Đồng cảm như thế, Trịnh Công Sơn đã viết lên trường ca đầu tiên của mình khi có yêu cầu từ nhà trường”, nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân chia sẻ sự cảm thông của mình cùng cố nhạc sĩ. Theo ông, có thể vì hoàn cảnh quá đặc biệt của giai đoạn sống này mà Trịnh không muốn nhắc đến thời gian ở Quy Nhơn cũng như không muốn đề cập đến tác phẩm Dã tràng ca, ghi lại nhiều đau khổ này.

Dã tràng ca gồm 13 đoản khúc. Về hình thức, tác phẩm như một bài thơ dài, thể hiện đầy đủ phong cách âm nhạc Trịnh Công Sơn. Nhiều tâm sự, nỗi ưu tư trong tác phẩm có thể bắt gặp trong các ca khúc sau này của nhạc sĩ như: Lời buồn thánh, Hạ trắng, Đóa hoa vô thường... “Những lời hát viết ra trong giai đoạn sa sút về tinh thần, vật chất có thể khiến người nghe nghĩ sai về con người Trịnh Công Sơn, là bi quan, yếu đuối. Và đây cũng có thể là lý do anh không nhắc đến tác phẩm này. Nhưng bạn bè anh, người yêu nhạc của anh, vẫn muốn hiểu đích thực cuộc đời anh nên muốn tìm ra để được nhớ và nhớ mãi”, nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân nói.

                                                                                  Theo vnexpress

 
Thư viện sách
Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân
Năm: 2003
NXB: NXB Văn học
Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân
Năm: 2010
NXB: Thuận Hóa
Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân
Năm: 2004
NXB: Thuận Hóa
Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân
Năm: 2010
NXB: Thuận Hóa
Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân
Năm: 2007
NXB: Thuận Hóa
123