Mừng tuổi hai mươi Tạp chí Huế Xưa và Nay
- “Mới đó mà đã đến tuổi hai mươi !” Tôi đã buộc miệng kêu lên như thế khi nhận được Giấy mời Lễ Kỷ niệm 20 năm thành lập Tạp chí Huế Xưa và Nay (1992-2012).

Hồi ấy, tôi hay gặp ông Vương Hồng - Giám đốc Nxb Thuận Hóa ở nhà riêng ông ở Vỹ Dạ để hợp đồng xuất bản các sách viết về triều Nguyễn và Huế xưa của tôi. Qua đó ông Vương hay trao đổi với tôi về những vấn đề lịch sử văn hóa Huế. Hai vấn đề  quan trọng nhất mà tôi còn nhớ là chuyện sưu tầm và nhờ người dịch bộ Tập san Những Người Bạn Của Huế Xưa (Bulletin dé Amis du Vieux Hue - BAVH) và chuyện tìm cho tập chí của Hội KHLS Thừa Thiên Huế một cái tên. Chuyện dịch bộ tập san Những Người Bạn Của Huế Xưa (BAVH) thì các Hội viên của Hội chúng ta đều đã thấy và đã biết công trình dịch thuật và in ấn sắp hoàn thành. Riêng về cái tên cho tờ tạp chí của Hội cách đây 20 năm thì hôm nay tôi mới có dịp kể lại.

Theo yêu cầu của ông Vương, tôi kể ra một số tên như “Lịch sử văn hóa Thừa Thiên Huế”,”Nghiên cứu lịch sử Văn hóa Thừa Thiên”, “Lịch sử Thừa Thiên Huế”…Tất cả những tên ấy ông Vương đều chê. Cuối cùng tôi đưa cho ông xem cuốn tap chi Etudes Vietnammiennes (Nghiên cứu Việt Nam) của Nxb Ngoại Văn (Hà Nội), ra đời vào năm 1973, số đặc biệt về Huế xưa và Nay (Hué Passé et Présent).

Tạp chí Etudes Vietnammiennes (Nghiên cứu Việt Nam),  Nxb Ngoại Văn Hà Nội, 1973, số đặc biệt về Huế xưa và Nay (Hué Passé et Présent).TL của NĐX

Ông Vương rất vừa lòng. Nhưng ông không sử dụng tên Nghiên cứu Việt Nam đổi thành tên Nghiên cứu Thừa Thiên Huế, hoặc Nghiên cứu Huê mà ông lại nẩy ra ý kiến lấy ngay cụm từ Hué Passé et Présent nội dung số tạp chí đặc biệt về Huế làm tên tạp chí Huế Xưa và Nay của Hội KHLS Thừa Thiên Huế. Đây là mọt cái tên hay. Không lâu sau đó Hội KHLS Việt Nam bỏ bớt chữ Huế chỉ láy tên Xưa và Nay đặt cho tờ báo của Hội KHLS ở Trung ương.

Về phương diện hành chính hiện nay, thành phố Huế trực thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế. Nhưng xét về phương diện lịch sử văn hóa thì vị thế của Huế không những lớn hơn Thừa Thiên Huế mà còn bao trùm lên cả Quảng Trị ở phía Bắc, Đà Nẵng và một phần Quảng Nam ở phía Nam. Bởi vì Huế là từ thoát thai từ địa danh Thuận Hóa ngày xưa. Cao hơn nữa, nói đến Huế người ta nghĩ ngay đến triêu đình Huế. Trong Nam bộ, dân chúng còn nói là “nước Huế”, Kinh đô Huế. Trước đây trong Nam có nhiều người quan niệm :”Đời người được một lần lai Kinh (Huế) rồi chết cũng được”. Vị thế Huế lớn như vậy cho nên tạp chí Huế xưa và Nay dân dần có chủ trương ngoài bài vở dành cho Thừa Thiên Huế còn dành một diện tích đáng kể để đề cập đên những vấn đề lịch sử văn hóa ở Bình Trị Thiên và những địa phương thuộc “ Xứ Đàng Trong” cũ nữa. Chủ trương ấy nếu thực hiện được tốt, tạp chí Huế Xưa và Nay có thể phát hành ở các địa phương có nguồn gốc từ Thuận Hóa xưa.

Nhiệm vụ thì lớn, mà “lực bất tòng tâm”, trong vòng 20 năm qua tạp chí gặp không ít khó khăn. Nhiều lúc tưởng chừng phải ngưng hoạt động. Cuộc khủng hoảng vừa rồi làm cho nhiều người xúc động, những người nuôi dưỡng Huế Xưa và Nay đã phải “kêu khóc”. May sao “tiếng khóc của con Huế xưa và Nay ” đã được “mẹ” là UBND tỉnh Thừa Thiên Huế “cho bú”. Dù chỉ mới cho bú lọai “sữa ông Thọ” mà cũng đã cứu được Huế Xưa và Nay rồi. Nhờ thế mà có buổi lễ kỷ niệm “Ngày em lên hai mươi” nầy.

Tôi và một số nhà nghiên cứu Thừa Thiên Huế nay đã quá tuổi “cổ lai hy” lâu rồi. Tôi rất mừng khi nhận thấy đội ngũ những nhà nghiên cứu trẻ, nhiều nhà khoa bảng trẻ tiếp tục công việc nghiên cứu của thế hệ chúng tôi. Với số tập chí Kỷ niệm vừa phát trong cuộc gặp mặt nầy chứng tỏ Huế Xưa và Nay đã có một bộ mặt mới. Mói về hình thức và mới cả về nội dung. Để góp phần tạo nên một tương lai tốt đẹp cho Huế Xưa và Nay, tôi xin đóng góp vài ý kiến thô thiển sau đây:

1. Ban biên tập và Hội đồng biên tập mới dược chọn lọc tương đối tiêu biểu. Tuy nhiên ở địa bàn của Huế nhiều vấn đề lịch sử nhạy cảm, nếu thiếu trải nghiệm, thiếu tay nghề làm báo dày dạng thì khó tránh được những sai sót “gây hậu quả nghiêm trọng”. Ví dụ như Ban Biên tập vừa rồi đăng bài Phong trào đô thị Đà Nẵng qua chủ trương “Ngọn cờ Phật giáo, ngòi pháo Sinh viên học sinh” trong tạp chí só 112-113 kỷ niệm 20 năm tạp chí Huế Xưa và Nay ra số đầu tiên mà quý vị đang cầm trong tay. Bài nghiên cứu yếu kém về nhiều mặt, khó tránh được phản ứng của giới nghiên cứu lịch sử Phật giáo. Theo tôi Huế Xưa và Nay cần có sự giúp sức của các chuyên gia lớn tuổi vừa giỏi sử vừa trải nghiệm chính trị, từng xuất thân trong các đô thị ở miền Nam VN, để tránh được những sai lầm không nên có;

2. Huế Xưa và Nay rất giỏi minh họa các sự kiện lịch sử, giới thiệu được nhiều sự kiện lịch sử, tài liệu mới. Nhưng trong xu thế hội nhập và phát triển hiện nay, báo chí thường phảỉ có nhiều chiều, có xây có chống, có viết xuôi và có phản biện. Hai mươi năm qua ở Thừa Thiên Huế nổi lên biết bao sự kiện cần phản biện như việc đấu tranh phục hồi lại Âm Hồn Đàn ở 73 Ông Ích Khiêm, việc dùng gạch ngói không đủ tiêu chuẩn lợp điện Thái Hòa, lợp điện Long An (Bảo tàng Cổ vật), việc kiểm kê cổ vật trong kho Bảo tàng Cổ vật Huế (37 năm qua chỉ được biết có một lần kiểm kê, nhưng không công bố kết quả).v.v. tạp chí Huế Xưa và Nay là tiếng nói khoa học ở tỉnh nầy nhưng hầu như đứng ngoài. Trong thời kỳ đổi mới nầy tôi đề nghị Huế Xưa và Nay nên quan tâm đến các bài phản biện;

3. Trong vòng hai năm qua, tỉnh Thừa Thiên Huế đang nỗ lực phấn đấu xây dựng tỉnh thành thành phố để được trực thuộc Trung ương. Đây là một cuộc đổi đời hết sức quan trọng của tỉnh nhà. Muốn được công nhận là thành phố trực thuộc Trung ương tỉnh phải vượt qua biết bao trở ngại, khó khăn, có biết bao vưỡng mắc cần phải giải quyết, biết bao điều phải làm rõ với dân để dân ủng hộ góp công góp của với tỉnh.v.v. Tạp chí Huế Xưa và Nay đóng một vai trò quan trong trong công cuộc đổi đời nầy. Nhưng vừa qua Tạp chí ta chưa quan tâm đúng mức. Tôi đề nghị Hội đồng Biên tập mới khắc phục sự thiếu sót ấy. Và, tôi cũng đề nghị Tỉnh trích một phần kinh phí thích đáng giúp cho Tạp chí thực hiện nhiệm vụ nầy;

4. Thừa Thiên Huế có một đội ngũ cầm bút viết sử khá đông, đa dạng, đa ngành, đa lĩnh vực, không thua gì Hà Nội, TP Hồ Chí Minh. Các nhà sử học có tên tuổi ở Huế trải qua các thời kỳ, các nhà giáo viết sử, dạy sử có kinh nghiệm, có người ở tại chỗ, có người ngoài Bắc vô, có người sinh ra và trưởng thành sau ngày đất nước thống nhất, nhiều nhà nghiên cứu tự do được giới sử học biết tên qua các sách sử họ đã xuất bản.v.v.Nhưng hầu như Huế Xưa và Nay chưa quan tâm giới thiệu một người nào. Thật khác với giới văn học với tạp chí Sông Hương. Việc tìm hiểu các nhà văn của Huế quá dễ dàng. Để cho các nhà nghiên cứu ở xa muốn nghiên cứu về Huế, để cho Sinh viên dễ tìm thầy, tìm tư liệu để học, để nghiên cứu, tôi đề nghị Huế Xưa và Nay mở thêm mục dành cho các nhà sử học Thừa Thiên Huế. Người đọc sử, học sử, nghiên cứu sử muốn biết các nhà sử học Thừa Thiên Huế đã đóng góp được những gì, giới thiệu được sự kiện gì mới, khám phá được điều gì trước đây còn nằm trong bóng tối, những công trình ấy in ở sách báo nào, có thể tìm được ở đâu. v.v. Sau một thời gian có thể tuyển chọn in thành một cuón sach “Các nhà sử học Cố đô”. Cuốn sách nầy có thể xem là một món quà quý dành cho người yêu Huế ở bất cứ nơi đâu trên quả đát nầy.

5. Tôi đã từng làm báo, làm tạp chí, viết sách triều Nguyễn và Huế xưa: Tôi thấy với ti-ra vài ba ngàn sô không có tác dụng gì mấy. Nhiều người mua tạp chí, mua sách về cho bộ sưu tập chứ chưa đọc, người muốn đọc thì không biết mua ở đâu (vì sách không qua phát hành nên không phổ biến rộng được), người muốn tham khảo thì tìm trong Google không có. Do đó theo tôi chuyện phổ biến Huế Xưa và Nay cũng thế thôi. Cho nên tôi đề nghị Hội KHLS Thừa Thiên Huế nên mở thêm một trang Web Huế Xưa và Nay. Sau khi tạp chí in xong phát hành được một vài tuần thì cho online để cho độc giả trên toàn thế giới được đọc và chắc chắn những bài viết ấy sẽ vào hệ thống Google ngay. Nhiệm vụ phổ biến thông tin khoa học lịch sử của chúng ta sẽ được nhân lên theo cấp số nhân.

Trong ngày gặp mặt kỷ niệm tôi không thể nói dài hơn. Xin có mấy ý kiến thô thiển, kính mong được quan tâm. Cám ơn.

Huế, sáng 28-9-2012

Nguyễn Đắc Xuân