Tưởng nhớ Bác sĩ Erich Wulff
Từ năm 1961 tôi vào học Đại học Văn khoa, năm sau (1962) đỗ vào Đại học Sư phạm nhưng vẫn tiếp tục học Văn khoa trên dãy lầu dọc theo Lê Lợi của Khách sạn Morin cũ. Thỉnh thoảng tôi gặp một giáo sư người cao, gầy, lưng hơi khòm, tóc vàng, thưa, ôm cặp đi qua hành lang trước dãy phòng học. Các bạn học Ban Triết cho biết đó là Bác sĩ Erich Wulff - người Đức, dạy môn Tâm lý học. Tôi học Việt Hán, ít có dịp gặp các giáo sư ngoại quốc. Nhưng mỗi lần gặp

Nhờ thế tôi sử dụng cái vốn tiếng Pháp ít ỏi của tôi chào thầy và nói vài câu xã giao. Qua vài lần như thế Bác sĩ Erich Wulff  xem tôi như học trò của ông. Cứ mỗi lần gặp là vui vẻ cười chào. Có lần vào giờ chơi, đứng bên cửa sổ, bác sĩ hỏi tôi “Em thích học môn gì ?” “Dạ Việt Hán!” “Vì sao lại chọn học Việt Hán?” “Vì thích văn chương Việt Nam”, “Thích học với thầy nào nhất” “Thầy Lê Tuyên, thầy Nguyễn Khắc Hoạch”. “Ông Tuyên, ông Hoạch đều là cựu  sinh viên Đại học Sorbonne - Pháp, tôi có gặp hai ông một vài lần”. Chỉ qua loa như thế. Như nhiều giáo sư khác. Nhưng không ngờ, sau đó vài năm bác sĩ Erich Wulff  lại trở thành một vị “ân nhân”, một vị “cứu tinh” của thế hệ sinh viên tranh đấu thời ấy.       

Xin nhắc lại vài dòng về Cuộc đấu tranh của Phật giáo chống chế độ độc tài gia đình trị họ Ngô hồi mùa hè năm 1963.

Sáng ngày lễ Phật đản, 8-5-1963, đoàn rước Phật từ chùa Diệu Đế lên chùa Từ Đàm, khi đi ngang qua Tỉnh đường Thừa Thiên thì xuất hiện mấy câu khẩu hiệu lạ:1. Phật giáo đồ nhất trí bảo vệ chánh pháp dù phải hy sinh, 2. Yêu cầu chính phủ thi hành chính sách tôn giáo bình đẳng; 3. Chúng tôi không từ chối một hy sinh nào; 4. Phản đối chính sách bất công gian ác; 5. Đã đến lúc chúng tôi bắt buộc tranh đấu cho chủ trương tôn giáo bình đẳng. 6. Cờ Phật giáo Quốc tế không thể bị triệt hạ. Thượng toạ Mật Hiển điều khiển cuộc rước Phật bắt dừng đoàn rước, tịch thu hết các khẩu hiệu lạ, chỉ để lại câu thứ sáu mà thôi. Vì sự trục trặc nầy mà đoàn rước đã lên lễ đài tại sân chùa Từ Đàm không đúng giờ. Quan khách, đại diện chính quyền các cấp và các tôn giáo bạn phải chờ mất 30 phút. Trước khi hành lễ, thượng toạ Đôn Hậu mời Thượng toạ Trí Quang giải thích về  sự chậm trễ. Thượng toạ Trí Quang xin lỗi quan khách và tuyên bố rằng nguyện vọng của Phật giáo đồ thể hiện trong 5 khẩu hiệu bị tịch thu rất chính đáng và có tinh thần xây dựng, có lợi cho Phật giáo mà cũng có lợi cho chính quyền và các tôn giáo khác. Buổi lễ diễn ra êm thấm và kết thúc như không có chuyện gì xảy ra.

Phục vụ mùa Phật đản 2507, Đài Phát thanh Huế dành cho Gia đình Phật tử phát một chương trình vào tối 6.5. dành cho đoàn Đoàn SVPT Huế chúng tôi vào tối 7.5, và sẽ dành cho Giáo hội phát lại cuốn băng Đại lễ Phật đản diễn ra tại chùa Từ Đàm sáng ngay 8.5.1963 (tức rằm tháng tư năm Quí mão) như mọi năm. Chương trình phát thanh hai đêm 6 và 7 không có vấn đề gì. Chương trình tối ngày 8-5-1963, đài Phát thanh Huế không cho phát cuốn băng Đại lễ Phật đản ghi lời giải thích các khẩu hiệu đấu tranh của Thượng toạ Trí Quang. Thay vào chương trình phát thanh của Giáo hội Phật giáo bằng một chương trình ca nhạc. Hàng vạn Phật tử Huế liền tắt máy thu thanh kéo nhau đến đài Phát thanh Huế ở đầu phía nam cầu Trường Tiền. Tỉnh trưởng Nguyễn Văn Đẳng đến yêu cầu đồng bào hãy về. Thượng toạ Thích Trí Quang cũng được mời đến khuyên đồng bào hãy bình tĩnh và giải tán, mọi việc thương lượng với chính quyền đã có Giáo hội. Nhưng đồng bào không chịu giải tán và cương quyết đấu tranh với hy vọng chính quyền sẽ nhượng bộ và cuốn băng Đại lễ Phật đản sẽ được phát. Nhưng không. Đáp lại nguyện vọng của hàng vạn đồng bào Phật tử Huế một đoàn xe thiết giáp và hàng chục lính súng cầm tay lưỡi lê giương thẳng do Thiếu tá Phó tỉnh trưởng Nội an Đặng Sĩ chỉ huy xuất hiện, xông vào khuôn viên Đài phát thanh đông nghịt người như vào chỗ không người. Dòng chữ Ngô Đình Khôi kẻ trên một thiết giáp hiện ra trước mắt hàng ngàn người. Có tiếng đồng thanh la lớn : “Thiết giáp Ngô Đình Khôi ! Thiết giáp Ngô Đình Khôi !”. Súng bắn, lựu đạn nổ ầm ầm. Tiếng đồng bào rú lên thất thanh giữa đêm hè vô cùng rùng rợn. Người người đạp lên nhau chạy tháo thân. Trong phút chốc khuôn viên Đài Phát thanh và bùng binh đầu cầu Trường Tiền và khách sạn Morin thành một bãi chiến trường thê thảm. Vô số xe đạp cong queo, giày dép, guốc cao gót đủ màu, vạt áo, mũ nón, từng mảng da tóc, đầm đìa máu me tanh tưởi. Gần một chục xác người nằm trên bãi máu, kẻ mất tay, người gảy chân, người mất đầu. Tôi như một kẻ không hồn dẫm lên xác chết chạy về nhà trọ phía Đập Đá. Tôi không thể tưởng tượng  cơn thịnh nộ máu lửa của anh em nhà họ Ngô có thể diễn ra như thế. Chiếc thiết giáp mang tên Ngô Đình Khôi cứ gầm rú trong đầu tôi. Ngô Đình Khôi - ông anh cả trong gia đình họ Ngô đã chết từ gần 20 năm trước, không ngờ hôm nay lại hoá thân thành chiếc xe thiết giáp thần chết đi giết những người bất phục chế độ của các em ông. Về nhà trọ bên dòng Thọ Lộc, đóng kín cửa mà tôi vẫn không hết sợ.

Suốt đêm 8 và sáng hôm 9-5, quân vụ thị trấn giới nghiêm khu vực chung quanh đài phát thanh Huế, xe cứu thương đến chở hết các xác chết lên Bệnh viện, công an cảnh sát ra sức hốt hết tang vật, rửa sạch mặt đường.

Chính quyền họp báo, phát trên đài Phát thanh loan tin đêm Phật đản 8.5.1963 “Việt Cộng đã trà trộn vào đám đông trước đài Phát thanh và đã ném plastic khiến cho 8 người chết và 4 người bị thương  Đây là một hoạt động của Việt Cộng nhằm kỷ niệm ngày chiến thắng Điện Biên Phủ”. Đồng thời chính quyền triển khai lực lượng an ninh và quân đội tìm bắt những người nổi trội trong các cuộc tập họp vừa qua.

Ông Ngô Đình Thục đi La Vang về nghe báo cáo đã dẹp được những người bảo vệ Phật giáo, ông rất hả hê. Ông tổ chức nói chuyện với “quân cán chính” tại giảng đường Đại học Văn khoa Huế, ông giải thích về chuyện chính quyền cấm treo cờ Phật giáo. Ông bảo: “Lá cờ chỉ là một miếng vải ba xu, có chi mà phải tranh đấu !”. Những người có quyền lực tuyệt đối họ có thể vu khống cho người khác một cách trắng trợn và cũng có quyền được nói những lời u mê. Chúng tôi hết sức thất vọng trước giọng lưỡi của chế độ gia đình trị họ Ngô nhưng không thể nào chống lại và nói cho thế giới biết.

Nhưng may sao...

Do một sinh viên[1] gặp trên đường mời, bác sĩ Erich Wulff - Giáo sư Đại học Y khoa và Đại học Văn khoa Huế trong khuôn khổ viện trợ giáo dục của chính phủ Tây Đức cho Đại học Huế, đã có mặt tại Đài Phát thanh Huế trong đêm Pháp nạn. Ông đã vô tình chứng kiến được cuộc thảm sát và một đồng nghiệp của ông là Orje đã giúp ông chụp ảnh tất cả những người đã bị súng, lựu đạn và xe thiết giáp của chế độ Diệm giết chết.

Ông hết sức xúc động, cho đây là một vụ giết người tập thể rùng rợn dã man như thời Trung cổ. Ông đã tường thuật lại với vợ chồng Giáo sư Krainick - Trưởng Phái bộ viện trợ Giáo dục của Tây Đức.

Lời tường thuật được thu băng và được sự chứng thực của Giáo sư Krainick. Để có thể đưa thông tin-tài liệu tội ác của chế độ Diệm ra cho báo chí Quốc tế, với sự trợ giúp của Giáo sư Krainick, bác sĩ E.Wulff đã rời Huế vào Sài Gòn rồi ra nước ngoài bằng con đường qua Thủ đô Nam Vang. Nhờ bác sĩ E.Wulff mà thế giới biết được tin tức về cuộc đàn áp Phật giáo đang diễn ra tại Việt Nam.

Và cũng chính bác sĩ Erich Wulff  là người được mời điều trần sự kiện nầy trước Ủy ban Điều tra tội ác đàn áp Phật giáo Việt Nam của Liên Hiệp Quốc vào tháng 9 năm 1963.  Bức trường thành bưng bít sự thật ở VNCH đã bị chọc thủng. Mọi động tĩnh của cuộc đấu tranh của Phật giáo với chế độ Diệm đều được phản ảnh lên các đài ngoại quốc như BBC,VOA, Úc Đại Lợi và các báo Newsweek, Times, Washington Post hay New York Times...

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ thì cuộc đấu tranh của Phật giáo Việt Nam được báo chí thế giới dành cho nhiều giấy mực nhất. Hằng ngày, bộ máy chính quyền Diệm phải đương đầu với báo chí và đài phát thanh ngoài quốc hết sức khó khăn. Và, điều bất ngờ nhất là anh em nhà họ Ngô chưa hề nghĩ đến việc đối phó với phương thức đấu tranh bất bạo động của Phật giáo nên họ đã cáo chung. Đối với Sinh viên chúng tôi lúc đó tôn sùng Bác sĩ Erich Wulff  như một vị Bồ-tát.

Năm 1966, tôi được chùa Từ Đàm gởi vào trú tại chùa Kim Tiên và sau đó là chùa Tường Vân để tránh lệnh truy nã của Chính phủ Sài Gòn. Cùng lúc ấy, hai anh em anh Hoàng Phủ Ngọc Tường và Hoàng Phủ Ngọc Phan cũng bị truy nã và đã thoát ly theo Mặt trận Giải phóng. Anh Tường biết tôi đang khó khăn nên viết thư mời tôi ra chiến khu nghĩ xả hơi một thời gian. Không ngờ thời gian đó dài đến 9 năm. Ở chiến khu tôi và anh Tường có nhiều dịp nhắc đên sự trìu mến của Bác sĩ Erich Wulff dành cho những sinh viên tranh đấu ở Huế. Trong đó có Nguyên Minh Triết, Lê Quang Tái, Phạm Thị Xuân Quế, Tôn Thất Kỳ, Bửu Tôn, Hoàng Phủ Ngọc Phan.v.v. Ngoài ra tôi cũng nhận được tin tức Bác sĩ Erich Wulff quyên góp thuốc men và dụng cụ y tế gởi ra chiến khu qua con đường cứu trợ ngưòi nghèo ở các vùng nông thôn Trị Thiên. Rất tiếc là tôi chưa có cơ hội xác minh để khẳng định. Dù sao dư luận đó cũng đã thể “một tấm lòng” của một người thầy ngoại quốc hiếm có đã dành cho công cuộc giải phóng và thống nhất đất nước đất  của chúng ta.

Sau 30-4-1975, về lại Huế, được gặp lại những người năm xưa tôi hạnh phúc vô cùng. Tôi được gặp lại các thầy Thích Trí Quang, thầy Thích Mãn Giác, Bác sĩ Lê Khắc Quyến.v,v.. tôi không thể không ước ao được gặp lại Bác sĩ Erich Wulff để để bái ông và cảm ơn những tình cảm quý báu của ông dành cho Huế, cho các cuộc tranh đấu của chúng tôi. Trước và sau những năm tám mươi của thế kỷ trước tôi có nghe ông về Việt Nam và về Huế một vài lần nhưng hồi đó chính quyền chỉ cho phép những người có trách nhiệm làm công tác đối ngoại mới được gặp người ngoại quốc nên tôi không thể tìm thăm Bác sĩ được. Mãi đến năm 2008, nhân đi dự Phật đản LHQ Vesak 2008 tại Hà Nội, tôi nghe chị Kim Lan báo cho biết Bác sĩ Erich Wulff  có về dự, tôi mừng quá liền chạy đi tìm ông. Thấy Bác sĩ cùng với phu nhân đang ngồi dự một cuộc hội thảo, không thể chờ đến cuối giờ được, tôi đi liều vào, đứng trước mặt Bác sĩ, .

Gặp lại GS Giáo sư Erich Wulff tại Hội thảo nhân Phật đản LHQ Vesak 2008 tại Hà Nội

Bác sĩ hơi ngờ ngợ một chút rồi nhận ra tôi ngay:

“ Sinh viên Đại học văn khoa, tham gia tranh đấu năm 1963 rồi đi theo Mặt trận Giải phóng với hai bạn Hoàng phủ Ngọc Tường và Hoàng Phủ Ngọc Phan?”

- “Dạ phải!

- “Em có mặt ở đây bất ngờ quá!”.

Bác sĩ ôm lấy tôi, hai tay run run vì xúc động. Tôi chỉ đáp được một câu:

- “Con vẫn bình thường, con rất sung sướng được gặp lại Bác sĩ”.

-“ Hoàng Phủ Ngọc Tường ra sao?”

- “Anh Tường bị tai biến, năm một chỗ đã mười năm. Anh Tường rất nhớ thầy!”.

-“Tôi và gia đình sẽ vào Huế. Tạm biệt!”          

Nhưng không ngờ đó là lần gặp đầu tiên và cũng là lần gặp cuối cùng. Tôi xem lần gặp đó là một sự may mắn, hạnh phúc, một đóa hồng đẹp trong tâm trí những năm hưu trí còn lại của đời tôi.

                                                                       Huế, chiều 20-03-2010

                                                                           Tâm Hằng Nguyễn Đắc Xuân


[1] Sau nầy được biết là anh Tôn Thất Kỳ - Sinh viên Y khoa. 

 

 
 
Các bài Phóng sự - Bút ký khác