Phim Lý Công Uẩn, đường tới thành Thăng Long sẽ dẫn tới chuyện gì?
Tôi là một nhà văn nghiên cứu lịch sử ở Huế và không chuyên về chuyện làm điện ảnh, nhưng do tôi có chút kinh nghiệm nghiên cứu cổ trang để “Tái hiện lễ đăng quang của vua Quang Trung” - một lễ hội quan trọng trong Chương trình Festival Huế 2008 và là tác giả bài báo “Làm phim Thái tổ Lý Công Uẩn - kiến nghị một giải pháp” đăng trên báo Hồn Việt (số 11 Tháng 5-2008) cách đây mấy năm nên một số báo hình và báo điện tử chuyền cho tôi xem một số hình ảnh, đoạn phim ngắn giới thiệu bộ phim cổ trang truyền hình 19 tập Lý Công Uẩn, đường tới thành Thăng Long (phim LCU ĐTTL) sẽ phát sóng trong dịp Kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội, và đặt cho tôi một số câu hỏi về sự cảm nhận của tôi về bộ phim đó.

Qua điện thoại viễn liên, tôi cảm nhận như thế nào tôi đã trả lời như thế ấy (Báo Pháp Luật TP HCM, Đài BBC Luân Đôn, Đài RFI Pháp). Sau đó nhiều độc giả điện thoại, gởi e-mail bảo tôi đây là một vấn đề nhạy cảm thuộc lĩnh vực văn hóa nghệ thuật dân tộc nên có một bài viết tỏ quan điểm của mình một cách rõ ràng chứ không thể đề cập đến một cách qua loa qua vài câu trả lời báo chí như thế. Không thế thoái thác được nên tôi có bài viết nầy. Tôi không chuyên về chuyện làm điện ảnh, nhất là phim lịch sử, nên bài viết có điều gì bất cập kính mong các nhà chuyên môn, các nhà sử học. các thức giả bổ cứu hoặc cho tôi một cơ hội được học thêm.    

Tôi chưa được xem bộ phim dài 19 Phim LCU ĐTTTL “khắc họa giai đoạn từ thời tiền Lê đến khi Lý Công Uẩn lên ngôi, quyết định dời đô từ Hoa Lư ra thành Đại La, sau đổi tên là Thăng Long, đặt nền móng vững chắc cho thời kỳ ổn định và phát triển dài lâu của đất nước”, nên tôi chưa có ý kiến gì về nội dung kịch bản, về tư tưởng thời Lý xuyên suốt bộ phim, về thông điệp của triều Lý để lại trong lịch sử VN. Trong bài viết nầy, tôi chỉ xin bình luận về những thông tin, hình ảnh mà tôi đã thu thập được từ những đoạn phim quảng cáo phim mới (trailers) sau đây:

I. Bình luận từ những thông tin đã công bố

1.1. Người viết kịch bản. Tác giả kịch bản được công bố là ông Trịnh Văn Sơn - Tổng Giám đóc Cty CP Truyền thông Trường Thành (có người gọi ông là Sơn Trường Thành - cũng là Giám đốc sản xuất bộ phim lịch sử LCU ĐĐTL). Trịnh Văn Sơn là một người chưa bao giờ được giới điện ảnh VN biết tên là một nhà viết kịch bản phim nói chung chứ chưa đề cập đến người viết kịch bản phim lịch sử nói riêng. Ông  đột nhiên nổi lên như một bậc thầy viết kịch bản lớn. Không rõ kịch bản phim lịch sử đầu tay của ông Sơn Trường Thành có được một bậc thầy viết kịch bản phim lịch sử VN nào góp ý trước chưa ? Chỉ biết ông đem kịch bản của ông qua nhờ nhà viét kịch bản nổi tiếng của Trung Quốc là Kha Chương Hòa “chuốt lại”. Ông Kha Chương Hòa là một nhà viết kịch bản phim lịch sử cổ trang Trung Quốc giỏi, nhưng ông chưa hề biết tâm tính người Việt Nam, chưa hề học lịch sử Việt Nam, (nếu có học thì học qua lịch sử Trung Quốc xuyên tạc nặng nề lịch sử VN mà thôi), vì thế tôi nghi ngờ cái sự chuốt đúng đắn của ông Chương Hòa về lịch sử VN quá!

Đạo diễn Cận Đức Mậu (trái) và ông Trịnh Văn Sơn - Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Truyền thông Trường Thành

Ông Sơn Trường Thành lại nổi lên như một nhà “đại tư bản” trong giới kinh doanh văn hóa VN, ông đã bỏ ra đến trên 100 tỷ đồng (nghe nói 7 triệu USD) để thuê người Tàu dựng cuốn phim đầu tay của mình. Ông đóng góp một công trình nghệ thuật kỷ niệm 1000 năm Thăng Long hay ông lợi dụng 1000 năm Thăng Long để kinh doanh văn hóa nghệ thuật ? Sự thực như thế nào còn phải chờ thực tế trả lời. 

1.2. Đạo diễn. Bộ phim Phim LCU ĐTTTL có ba đạo diễn:

1.2.1. Đạo diễn Cận Đức Mậu, là một người làm phim cổ trang của Trung Quốc nổi tiéng, tôi rất kinh phục. Nghe nói trước khi bắt tay làm phim, Cận Đức Mậu đã có lần lần sang Việt Nam, đến thắp hương ở đền vua Đinh, vua Lê, tượng đài Lý Công Uẩn, tuyển chọn diễn viên và “cảm nhận văn hóa Việt”. Nhưng tôi không tin “ông ấy hiểu rất rõ về Việt Nam”, nhất là lịch sử Việt Nam như một người có trách nhiệm trong đoàn làm phim đã khẳng định. Cận Đức Mậu sang VN vái chỗ nầy, thắp hương nơi kia chẳng qua cũng giống như hàng triệu khách du lịch đến VN thế thôi. Vài cái chắp tay vái lạy, đôi lần thắp vài cây hương không thể chứng tỏ được sự hiểu biết lịch sử và sự kính trong tổ tiên chúng ta của đạo diễn Cận Đức Mậu. Nếu ông hiểu lịch sử VN, ông tôn trọng lịch sử VN thì không bao giờ ông tùy tiện tạo sự hoành tráng cho bộ phim bằng những cảnh kỵ mã phi trên thảo nguyên vô cùng xa lạ với dân tộc VN như ảnh dưới đây:

Ngựa phi đường xa

Đây là đội kỵ binh của Nguyên Mông. Trong lịch sử từ xưa đến nay VN chưa bao giờ có một đội quân mặc giáp trụ cởi ngựa như thế. Đường VN hẹp, nhiều sông suối, cầu nhỏ, không có những cánh đồng cỏ lớn lấy đường đâu cho ky binh đi, lấy cỏ đâu cho một đoàn ngựa chiến như thế ăn?  Chỉ có những đạo diễn không biết gì về hoàn cảnh VN mới tự tiện ghép những những màn kỵ binh có sẵn trong phim cổ trang của Trung Quốc vào cho phim VN như thế thôi.  

1.2.2. Một thông tin trên mạng tôi không nhớ địa chỉ cho biết bộ phim còn có một đạo diễn thứ hai nữa cũng là người Trung Quốc, vị nầy là người phụ tá đắc lực cho Đạo diễn chính Cận Đức Mậu, được đạo diễn chính giao thực hiện phần quan trọng của bộ phim;

1.2.3. Đạo diễn Tạ Huy Cường là người VN, đã đạo diễn một số phim ngắn ở VN (đạo diễn game show Chắp cánh thương hiệu) chưa có mấy tên tuổi  trong giới điện ảnh VN. Chính anh đã tự nhận là “lân đầu tiên làm phim cổ trang lớn” ở Trung Quốc. Anh không biết tiếng Trung Quốc, nên khi “không có phiên dịch... thì chúng tôi nói chuyện với ê kíp của Trung Quốc bằng hình thể hoặc nói xong nhìn nhau cười” (Tạ Huy Cường). Qua đó ta có thể biết đạo diên Tạ Huy Cường không có vai trò gì khi quay các trường đoạn hoành tráng do hàng trăm diễn viên Trung Quốc đóng. Đạo diễn Tạ Huy Cường có mặt ở trường quay Hoành Điếm, Triết Giang, Trung Quốc trong thời gian quay bộ phim LCU ĐĐTL theo tôi nghĩ chỉ là một người đi học việc, đi tu nghiệp làm phim cổ trang và được thực tập đạo diễn một số đoạn dân chúng đơn giản thôi.

Đạo diễn Tạ Huy Cường (Việt Nam)

Vai trò của đạo diễn VN giới hạn như vậy khó có thể tạo được cài hồn Việt cho bộ phim LCU ĐTTTL.

1. 3. Diễn viên: Phim LCU ĐTTTL có 45 nhân vật chính, phần lớn những nhân vật chính do diễn viên Việt Nam đảm nhận. Diễn viên Tiến Lộc (theo báo chí viết anh vừa được biết đến trong vai ca sỹ Quang Bình đồng tính trong phim Nhà có nhiều cửa sổ) đảm nhận vai Lý Công Uẩn. Lần đầu tiên Tiến Lộc đóng phim lịch sử. Á hậu Thụy Vân (chưa hề đóng phim bao giờ) vào vai Lê Thị Thanh Liên - hồng nhan tri kỷ của Lý Công Uẩn. Diễn viên - NSƯT Trung Hiếu của nhà hát kịch Hà Nội được chọn vào vai Đinh Bộ Lĩnh. Nam diễn viên Hoàng Hải vào vai Lê Hoàn, Phan Hòa trong vai Thái hậu Dương Văn Nga.v.v. Sự hiểu biết về lịch sử VN đặc biệt là triều Lý của những diễn viên chính nầy rất mỏng. Do đó mọi diễn xuất của họ đều do đạo diễn Trung Quốc “bảo chi làm nấy”. Ngoài những diễn viên chính, còn toàn bộ diễn viên đóng thế, hàng trăm diễn viên quần chúng đều thuê người Trung Quốc. Với một dàn diễn viên làm theo ý Trung Quốc, hoặc diễn viên Trung Quốc chính cống chuyên đóng phim Trung Quốc như thế thì lấy đâu ra cái hồn Viêt để Kỷ niêm Nghìn năm Thăng Long?

Một cháu nhỏ ghiền phim TQ xem tấm ảnh nầy:

Tần Thủy Hoàng?

Liền kêu lên: “Tần Thủy Hoàng! Tần Thủy Hoàng!” Tôi đính chính : “Vua nhà Lý nước mình đó!”, Cháu vui mừng nói ngay: “Rứa hả ông? Vua Lý nước mình giống Tần Thủy Hoàng oai thật!”. Một người bạn ngồi uống cà-phê bên sông Hưong thấy tấm ảnh nầy trên tay tôi liền có lời bình rằng: “Tổ tiên mình làm gì có cái búi tóc dựng đứng trên chóp đầu như vậy? Đến đầu thế kỷ 19, điện Minh Thành trong lăng Gia Long vẫn chưa có sơn, còn để mộc, huống chi thời Lý cách đó 9 thế kỷ mà cung điện nhà Lý đã sơn đỏ chót như rứa?  Nội cái màu sơn đỏ chót đó cũng đã toát lên cái chất Tàu của bộ phim rồi!”

1.4. Người thiết kế cổ trang, người sản xuất cổ trang:

1.4.0. Chuyện thiết kế cổ trang: Như trên tôi đã viêt, cách đây mấy năm, tôi được mời cùng với nhiều nhà nghiên cứu lịch sử ở Huế nghiên cứu thiết kế cổ trang để phục dựng Lễ tế Nam Giao (2004) và lễ đăng quang của vua Quang Trung (2008). Phục trang cổ của Tế Nam Giao chỉ cách chúng ta có hon 60 năm, trong các thư viện còn nhiều hình ảnh của Pháp để lại nên việc nghiên cứu phục chế cổ trang không khó lắm. Nhưng việc nghiên cứu phục trang của dân chúng và quân đội của vua Quang Trung trong lễ đăng quang của ông thì vô cùng khó khăn. Không tìm đâu ra hình ảnh trang phục của các dân tộc đã từng phục vụ vua Quang Trung hồi cuối thế kỷ XVIII (chỉ cách nay hai thế kỷ thôi). May sao chúng tôi đọc được cuốn Voyage to Cochinchina in the Years 1792 anhd 1793 (Hành trình đến xứ Đàng Trong những năm 1792 và 1793) của John Barrow. Trong sách có nhiều hình ảnh các tầng lớp dân chúng, dụng cụ trong đời sống, thuyền bè, sông núi năm 1792. Người phương Tây vẽ nên người Việt ra Tây cả. Chúng tôi nhờ các họa sĩ có tay nghề ở Đại học Mỹ thuật Huế vẽ lại các hình vẽ đó bằng nét vẽ Việt Nam. Các bạn dù tay nghề rất cao nhưng phải vẽ đi vẽ lại nhiều lần mới được duyệt để  dùng. Đến khi đi may mẫu, thợ may con cháu của thợ may Cung đình Nguyễn ngày xưa nhưng cũng phải may đi may lại nhiều lần mới đạt yêu cầu. Nhờ có phục trang cổ như thế mà cuộc lễ Đăng quang của vua Quang Trung ở núi Bân tháng 12-2008 đã được báo chí và giới nghiên cứu hoan nghinh. Với một chút kinh nghiệm đó, trong bài “Làm phim Lý Thái Tổ Lý Công Uẩn - kiến nghị một giải pháp “ (Hồn Việt, số 11, 5-2008, tr. 12-13) tôi nghi ngờ khả năng phục chế được “Dân phục, quan phục, vua phục, cảnh trí cách đây một ngàn năm” của VN và đề nghị hoãn lại việc làm phim Lý Thái Tổ đã đặt hàng cho Hãng Phim truyện VN sản xuất. Bài báo của tôi là một trong những ý kiến tham khảo của ông Phạm Quang Long - GĐ Sở VHTT Hà Nội trong việc rút lui quyết định làm phim Lý Thái Tổ với kinh phí 200 tỷ đồng. Cũng với một chút kinh nghiệm nghiên cứu thiết kế cổ trang năm ấy, tôi xin có ý kiến về việc thiết kế cổ trang phim LCU ĐTTTL sau đây: 

1.4.1. Người được mời thiết kể trang phục cổ cho phim LCU ĐTTTL là Tiến sĩ Đoàn Thị Tình. Qua báo chí tôi được biết Tiến sĩ Tình đã có một bản thiết kế rất chi tiết giao cho đoàn làm phim đem sang TQ thuê may. Nhưng vì “tuổi tác” bà không qua TQ để theo dõi việc sản xuất cổ trang được, bà phải nhờ họa sĩ Phan Cẩm Thượng giúp. Đoàn làm phim đã sử dụng trang phục cổ do bà thiết kế và sản xuất bên Trung Quốc, nay bộ phim đã xong và đã trích đoạn làm trailer quảng bả rộng rãi trên mạng toàn cầu và báo chí Việt Nam, dư luận la hoảng lên là phim cổ trang LCU ĐTTTL lai Tàu quá. Bà đã trả lời báo chí trong nước và các đài phát thanh nước ngoài rằng trang phục cổ trong phim LCU ĐTTTL đúng như ý của bà, “người TQ phục chế trang phục ấy không can thiệp gì vào thiết kế” của bà cả. Trả lời phỏng vấn của Đài BBC Luân Đôn bà nói: “bộ phim về vua Lý Công Uẩn, phía Trung Quốc hoàn toàn không can thiệp vào quá trình thiết kế các bộ trang phục sử dụng trong phim. Gọi những chỉ trích rằng "phim trông quá Trung Quốc" là không có căn cứ” Như vậy bà là người chịu trách nhiệm về trang phục của bộ phim. Tôi trân trọng ý kiên của bà. Để rõ hơn tôi xin bà trả lời hộ cho tôi hai sự việc sau:

1.4.1.1. Căn cứ vào tài liệu nào để thiết kế cái mão Bình Thiên của vua Lý có chùm tua trước trán như ảnh trong phim trích dẫn dưới đây ? Và bà căn cứ vào tài liệu nào bà cho vai vua Lý Công Uẩn mặc giáp trụ như một võ tướng trong các phim cổ  trang của Trung Quốc đã chiếu búa sua trên Truyền hình lâu nay như sau: 

Diễn viên Tiến Lộc trong tạo hình Lý Công Uẩn mặc long bào đội mũ bình thiên

 và mặc áo giáp đội mũ trụ (ảnh phải) trong Phim LCU ĐTTTL.

 

Phải chăng bà đã Tàu hóa ông vua sáng lập ra triều Lý Việt Nam ? 

1.4.1.2. Bà có ý kiến gì về những câu trả lời Phỏng vấn của họa sĩ Phan Cẩm Thượng - người bà nhờ giúp theo dõi việc sản xuất trang phục cổ do bà thiết kế, đã đăng trên báo Hồn Việt (Bài Họa sĩ Phan Cẩm Thượng: “Sang Trung Quốc làm phim lịch sử, rất dễ bị Trung Hoa hóa”, Hồn Việt số 36, tháng 6-2010, tr. 36-38) sau đây:

Nhà báo Hoàng Đăng hỏi.-  Có người ở đoàn phim kể rằng, các chuyên gia may phục trang của Trung Quốc có quyền năng rất lớn, vì thế, ngoài những trang phục có sẵn hay trang phục họ may theo cách của họ, ta muốn thay đổi họ cũng không đồng ý. Vậy nên đa phần trang phục và đạo cụ sử dụng từ kho trang phục của họ...

Họa sĩ Phan Cẩm Thượng trả lời.- Có hai loại trang phục: quan phục và dân phục. Y phục cổ truyền của ta mới chỉ được xem qua hình ảnh vua chúa thế kỷ 17 trở lại chứ trước đây hầu như chúng ta không được biết nhiều. Có tài liệu chép trang phục của vua chúa Việt Nam từ thời này sử dụng y phục Trung Quốc và các họa sĩ thiết kế dựa theo tài liệu đó để thiết kế.

Nhưng thợ may Trung Quốc xem thiết kế là biết ngay y phục theo “gốc” Trung Quốc nên họ chữa lại theo nguyên bản trang phục Trung Quốc mà không chấp nhận sáng tác của mình. Ví dụ, trang phục vua Đinh và vua Lê, họa sĩ Đoàn Thị Tình không vẽ hình rồng nhưng thợ may bảo thiết kế Vương phục không thể không có rồng, nếu ta không đồng ý như vậy thì họ không may.

“Khó có thể nhận ra chất Việt qua bối cảnh cung điện và trang phục vua Lý Thái Tổ trong Phim LCU ĐĐTL” Chú thích trên báo Hồn Việt số 36, tr.36

Các nhà làm phim nói, họ có quyền rất lớn nên đạo diễn và các nhà làm phim phải theo họ (trường hợp sáng tạo các mẫu mới không theo truyền thống nữa là chuyện khác). Kết quả, ta thiết kế một đằng nhưng thợ Trung Quốc vẫn may theo ý họ... (cột 3 tr. 36 và cột 1 tr. 36)

[...] Phan Cẩm Thượng.- Bộ phim do hãng tư nhân đầu tư nên nếu trang phục nào cần thì may, còn không thì thuê vì nếu tất cả trang phục đều may mới thì kinh phí rất lớn. Một bộ áo giáp giá 5.000 tệ (khoảng 15 triệu đồng), mà mỗi tướng lĩnh ra trận cần từ 3 đến 4 bộ giáp nên tiền đầu tư sẽ lớn. Phương án chính là thuê trang phục và khi thuê thì tất nhiên y phục giống Trung Quốc.(cột 3, tr.37) [Hết lời trích]

Nội dung trả lời phỏng vấn của Họa sĩ Phan Cẩm Thượng đã đăng trên báo Hồn Việt cách đây 3 tháng hoàn toàn mâu thuẫn với ý kiến bảo vệ bộ phim Phim LCU ĐTTTL của bà. Vậy người xem truyền hình Việt Nam tin ai? Tin bà là người ngồi ở Hà Nội thiết kế trên giấy hay tin Phan Cẩm Thượng - người theo dõi việc sản xuất 700 bộ trang phục cổ và đưa vào phục vụ đóng xong bộ phim ?

1.5. Người hóa trang. Viết chuyện trang điểm, hóa trang có liên quan đến TQ, tự nhiên tôi nhớ đến chuyện “Chiêu quân” thời Hán. Chỉ vì gia đình không biết hối lộ nên Chiêu Quận bị Mao Diên Thọ điểm cho một cái nốt ruồi “sát phu”, không những Chiêu Quân không được vua Hán nhận mà còn bị nhốt vào lãnh cung suýt chết nữa. Đoàn làm phim LCU ĐTTTL không có người Việt đi theo hóa trang và  trang điểm cho diễn viên. Người làm hóa trang - trang điểm đều là người TQ thì làm sao cái mặt của các diễn viên VN có “hồn Việt” được?  Đề nghị đoàn làm phim chỉ cho con cháu nước Việt thấy cái “hồn Việt” ở đâu trong hình ảnh vai Lý Công Uẩn sau đây: 

 

Hồn Việt ở đâu trong vai diễn Lý Công Uẩn nầy?        

 

Thợ TQ hóa trang cho diễn viên Việt

Tôi có cảm giác ông Sơn Trường Thành bỏ tiền sản xuất bộ phim LCU ĐTTTL để thỏa mãn thị hiếu của người Trung Quốc chứ không phải dành cho người Việt. Một nghìn năm sau con cháu Việt Nam tưởng nhớ đến vua Lý Thái Tổ bằng hình ảnh dưới đây sao?

 

Hoàng hậu và Hoàng đế Trung Quốc?

Trẻ con từng xem phim Tàu trên Tivi cũng có thể bảo rằng đây là vợ chồng một ông vua Tàu chứ làm sao có thể bảo đó là vua và Hoàng hậu đầu Triều  Lý. 

Còn hình ảnh vị quốc sư Vạn Hạnh thì đạo diễn bê ngay hình ảnh của “Sư phụ” Tam Tạng đi thỉnh kinh trong phim TQ hiện đang chiếu trên Tivi Việt Nam như thế nầy:

 

“Tam Tạng” (Sư Tàu) và vua Tàu áp đặt cho Sư Vạn Hạnh và vua Lý Công Uẩn.

Tôi cũng xin hỏi họa sĩ Phan Cẩm Thượng, người TQ thiết kế các vai vua quan triều Lý có cái búi tóc dựng ngược trên đỉnh đầu (xem ba ảnh trên) họ có hỏi ý kiến của cố vấn văn hóa mỹ thuật của đoàn làm phim LCU ĐTTTL không? Trong lịch sử 1000 năm Thăng Long có sự kiện thiên tài quân sự Quang Trung đã đánh thắng 29 bạn quân Thanh hồi đầu Xuân Kỷ dậu (1789). Trước khi xung trận, trong lời dụ tướng sĩ, vua Quang Trung đã nói lên quyết tâm đánh bại  quân Thanh xâm lược để giải phóng Thăng Long, bảo vệ nền độc lập dân tộc, văn hóa dân tộc như thế nầy:

Đánh cho để tóc dài

Đánh cho để đen răng

Đánh cho nó chính luân bất phản

Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn

Đánh cho sử trí Nam quốc anh hùng chi hữu chủ”(*)

Cách đây trên 220 năm vua Quang Trung làm nên chiến thắng Xuân Kỷ Dậu (1789) khiến cho quan quân nhà Thanh khiếp sợ cũng chỉ để bảo vệ “tóc dài, răng đen”, bảo vệ độc lập dân tộc. Bây giờ ta đang có độc lập, kỷ niệm 1000 năm Thăng Long, trong đó có chiến thắng Xuân Kỷ Dậu (1789) nỡ nào đoàn làm phim LCU ĐTTTL để cho các nhân vật lịch sử VN đội tóc Tàu mà vua Quang Trung đã đuổi chúng đi hơn 220 năm trước? 

Sự có mặt của anh và cả đạo diễn trẻ Tạ Huy Cường ở trường quay Hoành Điếm chẳng qua chỉ để “làm cảnh” mà thôi. Ý kiễn của các anh chẳng được phía TQ quan tâm. Nhưng nếu bộ phim LCU ĐTTTL đó được lên sóng ở bất cứ nơi đâu trên thế giới nầy thì các anh vẫn phải chịu một phần trách nhiệm với lịch sử văn hóa dân tộc. 

1.6. Kiến trúc, cảnh quan không đúng lịch sử

1.6.1. Kiến trúc, lầu đài hoành tráng không đúng.

Cụm kiến trúc tầng tầng lớp lớp và tháp cao trong tấm ảnh trên đã có sẵn ở trường quay Hoành Điếm hoàn toàn chưa hề có cái tương tự trong bất kỳ thời kỳ nào ở VN - về qui mô cũng như kiểu dáng. Nên không thể áp đặt cho thời Lý cách đây một ngàn năm được.   

1.6.2. Kiến trúc cung điện, đình chùa ở VN xưa nay chưa hề có loại ba tầng mái với những đầu đao bộ mái thẳng băng như kiến trúc đã quay trong phim LCU ĐTTTL dưới đây.

Nét Kiến trúc tiêu biếu của Tàu

Bộ mái cung điện, đền, chùa miền Bắc VN có Kinh đô Hoa Lư và Thăng Long xưa có các đầu đao bộ mái cong vút lên như ảnh cửa cổng và chùa ở Sơn Tây ngày xưa dưới đây:

Bộ đầu đao vút cong của kiến trúc Việt Nam ở bắc bộ.

Cái hồn Việt ở Bắc Bộ khác Trung Quốc ở hình dáng vút cong đó. 

1.6.3. So sánh cung điện của Trung Quốc trong trường quay Hoành Điếm đã được dùng trong phim LCU ĐTTTL với Cửa Ngọ Môn ta thấy:

Kiến trúc trong một cảnh Phim LCU ĐĐTL

 

Cửa Ngọ Môn xây dựng từ đầu TK 19

Kiến trúc tòa lầu trong phim LCU ĐTTTL kệch cỡm, nặng nề, Kiến truc lầu Ngọ Môn Việt Nam thanh thoát nhẹ nhàng. Thế mà những người làm phim LCU ĐTTL vẫn cứ đưa vào.   

1.6.4. Trường quay Hoành Điếm không có thiên nhiên và cảnh thôn quê Việt Nam nên họ đã dựng lên những cảnh giả tạo còn thua sân khấu cải lương do nông dân Nam Bộ đóng nữa. Ở Việt Nam không có cung vàng điện ngọc giả tao như ở trường quay Hoành Điếm nhưng nông thôn Việt Nam, làng xóm Việt Nam, đình chùa Việt Nam đâu có thiếu để phải dựng lên cảnh nông thôn bôi bác như tấm ảnh dưới đây:  

Nhà cửa nông thôn VN giả tạo tùy tiện trong Phim LCU ĐTTTL

1.7.  Động tác múa võ tùy tiện.

Nhân vật chính của bộ phim là Lý Công Uẩn. Lý Công Uẩn từng ở trong chùa, nên đã phải học võ (Thiếu Lâm). Khi làm vua càng phải học võ nữa để rèn luyện thân thể và khi “quóc gia hữu sự” có thể cầm gươm ra trận. Diễn viên Tiến Lộc thủ vai Lý Công Uẩn thì phải có nhiều đoạn múa gậy, múa võ. Nhưng múa võ gì, múa gậy gì đều phải có thầy hướng dẫn. Không rõ trong đoàn làm phim có thầy võ Việt Nam nào không, chứ qua những câu chuyện tự kể của Tiến Lộc đăng trên báo chí thì Tiến Lộc múa may lung tung không có bài bản nào cả.

Lý Công Uẩn (Tiến Lộc) múa võ gì đây ?

Xin trích tự sự của Tiến Lộc:  “Khi được yêu cầu múa gậy, tôi đã giơ gậy lên múa lung tung, và trong lúc múa quá say sưa, tôi đã đập gậy trúng đầu... anh quay phim. Tôi đã phải xin lỗi rối rít. Chưa hết hoảng hồn, đạo diễn lại yêu cầu tôi múa võ tiếp, và không may, tôi tiếp tục đạp trúng một diễn viên quần chúng khiến anh ấy ngã lăn”.

Nói tóm: Một bộ phim mà từ diễn viên được hóa trang theo kiểu Tàu, trang phục Tàu, kiến trúc Tàu, đạo diễn Tàu, quay phim Tàu (?), các động tác  theo lối Tàu như thế đủ để kết luận phim LCU ĐTTTL là  bộ phim Tàu nói tiếng Việt đúng như nhận xét của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên  công bố trên báo chí lâu nay.

II. Kinh doanh Phim LCU ĐTTTL với số vốn 100 tỷ, lời hay lỗ?

2.1. Bộ phim Phim LCU ĐTTTL dợm ra thế giới: Báo chí đã đưa tin Công ty cổ phần truyền thông Trường Thành (Hà Nội) hợp tác với EASTV Hồng Kông đồng sản xuất phim LCU ĐTTTL và sẽ chiếu ở TQ và các nước Asean. Cũng có thông tin Cty Trường Thành hợp tác cùng Đài Truyền hình SCTV lưu hành bộ phim trên nhiều nước khác trên thế giới nữa. Các phim VN có trước đây chưa bao giờ được chiếu ra nước ngoài như dự định của Công-ty Trường Thành đối vơi phim LCU ĐTTTL cả. Nếu phim có giá trị và được quảng bá rộng rãi trên thế giới như thế thì thật phúc cho phim ảnh VN. Nhưng....

2.2.  Người Trung Quốc nói gì về giá trị bộ phim nầy.

Một cô bạn ở Hà Nội biết tôi đang ngồi ở Huế viết bình luận một số hình ảnh trong bộ phim LCU ĐTTTL, liền phone cho tôi: “Thế thì tôi sẽ nhờ người giỏi Trung văn dịch cung cấp cho anh một thông tin về phía TQ rất đáng quan tâm về bộ phim ấy!”. Tôi rất mừng và đáp lời ngay: “Thế thì quý quá! Có lẽ hương hồn vua Lý khiến chị giúp tôi đó. Chị nhờ dịch ngay đi.” Mấy tiếng đồng hồ sau chị gởi cho tôi địa chỉ trang blog của một người TQ  có trách nhiệm đón đoàn làm phim LCU ĐTTTL của VN sang TQ hồi đầu năm như sau:

         http://blog.ìfeng.com/artcle/3973714.html

Sau vài thao tác kích chuột  máy vi tính của tôi nhận được cái giao diện dưới đây.

Trang blog của một người TQ viết về lịch sử Lý Công Uẩn và phim  LCU ĐTTTL

Và không lâu sau, tôi nhận được bài dịch trang blog trên. Bài trên trang blog nầy tương đối dài và nhiều chỗ rất dễ gây sốc với độc giả VN, tôi chỉ xin trích đoạn viết về Lý Công Uẩn và bộ Phim LCU ĐTTTL sau đây:

“Lý Công Uẩn là quân chủ khai quốc của triều Lý Việt Nam, niên hiệu Thuận Thiên. Năm 1010, tương truyền Lý Công Uẩn đích thân tới La Thành, bỗng nhìn thấy Rồng Vàng từ hồ bay lên, vụt thẳng lên trời. Thế là ông liền dời kinh thành đến La Thành, đồng thời đổi tên là Thăng Long, cũng chính là Hà Nội ngày nay. Lý Công Uẩn đổi thành Nguyên Thuận Thiên, kiến lập triều Lý, trở thành vương triều phong kiến thứ tư của Việt Nam. Việt Nam bắt đầu bước vào cường quốc theo chế độ quân chủ chuyên chế tập quyền trung ương phong kiến. Thế nước mỗi ngày một mạnh lớn, xưng bá ở Nam cương (biên giới phía Nam – ND).

Để kỷ niệm 1000 năm lập kinh đô Hà Nội, do Đông Minh Vệ Thị (của Trung Quốc – ND) cùng Công ty cổ phần truyền thông Trường Thành của Việt Nam đầu tư, vở kịch truyền hình lấy sinh thời Lý Công Uẩn làm đề tài đang được chính thức bấm máy tại Hoành Điếm Trung Quốc vào ngày 9 tháng Giêng.

Ngày 13/12/2009, tại Hữu Nghị Quan Trung Quốc, chúng tôi đã đón đoàn diễn viên thuộc nhóm kịch “Lý Công Uẩn”. Họ đều tới từ Việt Nam, đến Trung Quốc làm việc lần này, họ sẽ tới trường quay Hoành Điếm ở Chiết Giang, để tham gia quay vở kịch truyền hình chào đón ngày kỷ niệm hợp tác Trung-Việt lần đầu tiên.

Vở kịch truyền hình này do Trung Quốc và Việt Nam hợp tác quay, đạo diễn  Trung Quốc nổi tiếng Cận Đức Mậu làm đạo diễn, nhà biên kịch kịch lịch sử Trung Quốc nổi tiếng Kha Chương Hòa chấp bút, đã hội tụ được nhiều diễn viên hàng đầu của Việt Nam tham gia quay, đội hình rất lớn. Đạo diễn Việt Nam của vở kịch truyền hình này cũng tràn đầy tin tưởng khi lần đầu quay ở Trung Quốc”. (Tất cả những cụm từ được tô đậm và gạch dưới do NĐX nhấn mạnh)

Bình luận: Qua đoạn trích trang blog trên, tôi đọc được vài thông tin mà báo chí VN chưa nhắc tới như:  Đông Minh Vệ Thị (của Trung Quốc) là doanh nghiệp hợp tác với Công-ty Trường Thành (của VN) sản xuất bộ phim LCU ĐTTTL , người “chắp bút” kịch bản là Kha Chương Hòa chứ không nhắc gì đến ông Trịnh Văn Sơn cả. Có một thông tin không đúng là họ đã cho rằng những người làm phim LCU ĐTTTL đã “hội tụ được nhiều diễn viên hàng đầu của Việt Nam”. Như tôi đã nêu ở đoạn 1.3 trên đây, dàn diễn viên đóng phim LCU ĐTTTL thuộc loại trung bình thôi, nếu nói đó là các diễn viên hàng đầu ở VN thì tội cho nền điện ảnh VN quá. Điều lạ và bất ngờ nhất đối với tôi là họ xem bộ phim LCU ĐTTTL chỉ là một vở kịch truyền hình nhiều tập mà thôi. Lạ hơn nữa là đạo diễn  TQ nổi tiếng Cận Đức Mậu đã đạo diễn những bộ phim cổ trang TQ lừng danh lại bỏ thì giờ đi làm đạo diễn cho một vở kịch truyền hình của VN như trên!     

Từ những thông tin trên, tôi có nhận định rằng: Công-ty CP Trường Thành (VN) hợp tác với Đông Minh Vệ Thị (TQ) đầu tư 100 tỷ ĐVN để làm một vở kịch truyền hình 19 tập để kinh doanh là một vấn đề cần phải bình luận. Đi buôn thì phải tính lời - lỗ.

- Phát hành bộ phim ở VN thu lợi bằng các cách:

Bán cho Truyền hình VN để phát sóng vào giờ vàng, vừa đóng góp một hoạt động văn hóa tầm cỡ cho Kỷ niệm 1000 năm Thăng Long, vừa thu tiền quảng cáo. Liệu 19 tập có thu được 19 tỷ không?

Phát hành bộ phim 19 đĩa DVD, mỗi bộ cao tay độ 500.000Đ, giỏi lắm cũng bán được vài ba trăm bộ là cùng, (chủ đầu tư thu khoảng 500.000 x 300 = 150.000.000Đ), Nếu phim hấp dẫn thì bị in lậu bán mỗi bộ 100.000Đ ngay, chủ đầu tư phá sản chuyện in đĩa. (Bài học của Thúy Nga by night)

Như vậy, nếu bộ phim được phát hành và đưa lên sóng Đài Truyền hình VN thì bộ phim LCU ĐTTTL chì được cái tiếng là đóng góp cho Kỷ niệm 1000 năm Thăng Long một hoạt động văn hóa tốn kém vô địch, còn thu lợi về kinh tế thì hoàn toàn thất bại;

- Chiếu và phát hành bên TQ và thế giới còn phải trải qua một hậu kỳ nữa là phụ đề hoặc lồng tiếng Trung và tiếng Anh.

Chúng ta biết, TQ đã và đang sản xuất ra hàng trăm (có người nói hàng ngàn) bộ phim cổ trang cực kỳ hấp dẫn, chúng chen nhau chiếm lĩnh thời lượng giờ phát sóng của các đài Truyền hình TQ, các đài trong thế giới biết tiếng Trung và ngay cả VN ta hiện giờ, liệu người TQ có ưu ái mua hộ cho bộ “kịch truyền hình” LCU ĐTTTL không ? Nếu cái bộ  “kịch truyền hình” LCU ĐTTTL hấp dẫn, liệu có bị họ “vi phạm bản quyền” in ra hàng triệu bản như thế giới đang kêu trời về họ không?  Chuyện phát hành ở TQ và thế giới rất ít hy vọng thu được vốn.

Tôi là người sống bằng ngòi bút chưa từng biết kinh doanh chuyện gì, lấy chút hiểu biết của người buôn bán sách ngoài chợ tôi cũng đã thấy được chuyện kinh doanh bộ Phim LCU ĐTTTL là thất bại rồi. Đối với Công-ty Trường Thành (VN) và Đông Minh Vệ Thị (TQ) thì chuyện kinh doanh, tính toán đầu vào, đầu ra, chuyện quảng cáo, phát hành, lời lỗ họ nắm chắt trong tay. Đầu tư cho một món hàng đến bạc 100 tỷ họ đã tính nát nước rồi. Biết chắc là không thu được vốn. Nhưng vì sao họ vẫn khẩn trương lao vào làm bất chấp ngày nghỉ ngày tết, mùa đông lạnh giá dưới 0 độ, tốn kém vô cùng như thế?

Phải chăng vì cơ hội ngàn năm có một ? (Đúng theo nghĩa đen).

Bộ phim LCU ĐTTTL kể chuyện 1000 năm trước ở Việt Nam có diễn viên được hóa trang theo kiểu TQ, trang phục cổ trang TQ, các động tác TQ, kiến trúc cung điện đền đài TQ, cảnh quan đồng quê TQ .v.v. Bộ phim TQ nói tiếng Việt đó nếu được chính quyền VN quyết định chiếu trong dịp đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long là một sự xác nhận trước thế giới rằng 1.000 năm trước VN đã là chư hầu của TQ. Sự xác nhận ấy có giá trị hơn cả ngàn pho sử do sử gia hai nước hợp tác biên soạn trong tương lai. Nếu đúng như thế thì cái vốn 100 tỷ ĐVN hay 7 triệu USD như báo chí đăng cũng không có nghĩa lý gì, bởi vì họ sẽ thu được một món lời không thể nào ghi lại được bằng con số. Có đúng như thế không, thực tế sẽ trả lời.

Xin những người có trách nhiệm hãy quan tâm đặc biệt đến vận mệnh văn hóa của dân tộc. Bái tạ.

Nguyễn Đắc Xuân
Gác Thọ Lộc, Trung thu 2010  


(*) UBKHXHVN, Lịch sử Việt Nam, Tập I, Nxb KHXH, HN 1971, Tr.353

 

 
 
Các bài Phản biện khác
Các bài Giữ hồn cho Huế