Quy hoạch chi tiết hai bên bờ sông Hương và dự án thí điểm Nguyễn Đắc Xuân: Tôi đề nghị đưa chợ Đông Ba vào danh sách dự án thí điểm
Là một người nghiên cứu lịch sử văn hóa du lịch Huế, tôi rất quan tâm đến Quy hoạch chi tiết hai bên bờ sông Hương cho nên trưa ngày 7-9-2015 tôi nhận được Báo cáo (lần 1) dự án Quy hoạch chi tiết hai bên bờ sông Hương và dự án thí điểm, tôi nghiên cứu ngay. Thành phố yêu cầu tôi góp ý và gởi ý kiến đến Thành phố trước ngày 8-9-2015. Điều đó có nghĩa là tôi phải phát biểu ý kiến ngay ngày 7-9-2015. Chưa bao giờ tôi được nhận một yêu cầu cấp thời đến như vậy. Nhưng vì tha thiết với quê hương Huế của tôi, tôi không thể từ chối nên có bài phát biểu ngắn sau đây.

 

Nguyễn Đắc Xuân đề nghị đưa chọ Đông Ba vào Danh sách Dự án thí điểm

      Báo cáo của KOICA có hai phần: Quy hoạch chi tiết hai bên bờ sông Hương và dự án thí điểm.

Tôi xin có một ý kiến ở phần thứ hai: “Dự án thí điểm”. Theo báo cáo, có 5 dự án thí điểm:

        1. Xây dựng khu biểu diễn ngoài trời bên sông Hương. (Ý kiến: Phải có các chương trình biểu diễn rồi mới làm khu biểu diễn. Hiện nay ở Huế chưa có chương trình gì để biểu diễn, làm khu biểu diễn chỉ bỏ không. Và hơn nữa, bên sông Hương không nên xây thêm những công trình lớn như thế!)

        2. Xây dựng đài ngắm cảnh sông Hương. (Ý kiến: Đã có sông Hương, cần có đài để ngắm sông Hương. Nhưng hiện nay đang có nhiều khách sạn cao trên 10 tầng, như Tân Hoàng cung – đường Hùng Vương, Midtown đường Đội Cung người ta có thể lên đó ngắm sông Hương. Nên việc xây đài ngắm sông Hương chưa cần thiết).

        3. Dự án cải tạo công viên bên sông Hương (Dự án nầy cần thiết nhưng chưa cấp bách);

        4. Thiết lập phương tiện giao thông công cộng phục vụ du lịch và cơ sở vật chất đi kèm cho khu vực trung tâm thành phố Huế (Ý kiến: Rất cần thiết);

        5. Lắp đặt Smart wifi tại các điểm du lịch (Ý kiến: Rất cần thiết).

        Trong 5 dự án trên, có 3 dự án rất cần thiết nhưng chưa cấp bách. Có hai dự án chưa cần thiết.

       Theo tôi phát triển du lịch có hai lãnh vực: Sản phẩm du lịch và phương tiện phục vụ du lịch. Tạo ra sản phấm du lịch là quan trong nhất. Phải có sản phẩm du lịch, có khách đến du lịch rồi mới tính đến việc phục vụ du lịch (chỗ ăn, chỗ ngủ, phương tiện đi lại, nơi vui chơi). Trong cách tư duy như thế tôi thấy điểm du lịch tổng hợp quan trọng nhất bên bờ sông Hương là chợ Đông Ba. Cần phải ưu tiên quy hoạch và cải tạo chợ Đông Ba theo theo đúng yêu cầu của văn hóa du lịch.

        1. Tính đến nay, chợ Đông Ba đã có 116 tuổi (1899-2015). Chợ Đông Ba tọa lạc ở vị trí trung tâm, ở ngay bên bờ khúc sông Hương đẹp nhất chảy qua trung tâm thành phố Huế. Cho đến nửa thế kỷ XX, chợ Đông Ba nổi tiếng là một địa điểm văn hóa Huế rất được khách du lịch ưa chuộng: người buôn bán thanh lịch, có truyền thống yêu nước. buôn bán đặc sản Huế và những mặt hàng được nhiều người ưa thích nhập từ các tỉnh thành trong và ngoài nước, đầy đủ món ăn Huế ngon nhất Huế, hàng thủ công mỹ nghệ, hàng lưu niệm phục vụ khách du lịch. Thời ấy khách du lịch đến Huế không thể bỏ qua một vài lần shopping chợ Đông Ba. Giống như khách du lịch đên Thành phố Hồ Chí Minh thường đên chợ Bến Thành ngày nay vậy.

2. Thế nhưng từ sau năm 1975 đến nay, chợ Đông Ba đã đánh mất vai trò văn hóa du lịch của mình. Với hơn 2.700 lô hàng lớn nhỏ chen chúc nhau trên một diện tích 22.742 m2. Nếu kể cả hàng trăm người buôn xách thấy chỗ nào trống mà vắng mặt nhân viên trật tự là họ bạ vào ngay, thì có thể có đến 3000 gian hàng. Chợ bán đến 85[1] ngành hàng, từ mặt hàng cao cấp, xa xỉ (vàng bạc đá quý) đến mặt hàng bình dân, như cái bao nhặt ở thùng rác được tận dụng bán lại để đựng rác, có đủ hàng mang nhãn mác Âu Mỹ, Trung Quốc, Thái Lan thật và giả.v.v. Khách du lịch shopping phải chen lấn, thỉnh thoảng còn được nghe loa phóng thanh nhắc nhở «Coi chừng mất cắp ». Khách rất sợ. Nhiều du khách một lần lỡ đến chợ Đông Ba rồi gặp phải thực tế như thế họ không bao giờ muốn trở lại nữa. Chợ Đông Ba ngày nay là một trung tâm kinh tế hổ lốn. Mặt trước chợ rất lộn xộn làm xấu bộ mặt đô thị đối diện với phố Trần Hưng Đạo.

Mặt trước chợ Đông Ba vô cùng lộn xộn nhếc nhác.

Mặt sau xây lưng với sông Hương, những tàng cây xanh mới trồng không thể che được sự nhếc nhác, không với tới được để che phủ những bảng quảng cáo gây phản cảm trước mắt khách du lịch ngồi ngắm sông Hương ở các khách sạn Hương Giang, Century bên bờ nam sông Hương

 

Chợ Đông Ba nhìn từ khách sạn Century trên đường Lê Lợi

3. Chọ Đông Ba là bộ mặt của đô thị văn hóa du lịch Huế. Do đó chợ Đông Ba phải được ưu tiên quy hoạch tổ chức sắp xếp lại cho phù hợp với trung tâm văn hóa du lịch Huế. Cũng giống như chợ Bên Thành, chợ Đông Ba có 4 mặt tiền. Chợ Đông Ba còn hơn chợ Bến Thành vì có một mặt tiền hướng ra sông Hương. Để vừa có chợ Đông Ba văn hóa Du lịch vừa có chợ cũ nhỏ (petit marché) « truyền thống » hiện nay, chợ Đông Ba nên chia làm hai khu vực. Khu vực 1 dành làm chợ văn hóa du lịch chỉ bán hàng lưu niệm, đặc sản, hàng cao cấp, đặc biệt là ẩm thực Huế. Bộ phận chợ cũ dồn vào một cao ốc như CoopMark gần cầu Trường Tiền hiện nay. Mặt tiền bên bờ sông Hương nên là một dãy phố sang trọng có bến đò đón khách từ các khách sạn bên bờ Nam sang. Dành mặt bằng cho hai khu chợ, đường đi bộ và vườn hoa cây cảnh, nên bãi đổ xe ô-tô, xe máy (Parking) đều phải đưa xuống các tầng hầm.

Tóm lại: Nếu chợ Đông Ba được quy hoạch, tổ chức, sắp xếp lại như tôi trình bày trên thì :

- Ngành du lịch Thừa Thiên Huế sẽ có thêm một điểm đến hấp dẫn: Đến để được ăn món Huế theo yêu cầu, đến có thể mua được những quà lưu niệm đậm đà sắc Huế, mua được những đặc sản mà chỉ đến chợ Đông Ba mới mua được; đến chợ Đông Ba để có thể tranh thủ chọn lựa mua sắm những hàng hóa cao cấp, thời thượng mà ở các nơi khác phải đi nhiều nơi mới chọn được mặt hàng vừa ý. Chợ Đông Ba sẽ không hổ thẹn là ngôi chợ kết nghĩa với chợ Bến Thành TP HCM.

- Nếu có được một chợ Đông Ba được đông đảo khách du lịch ưa đến như thế thì mới cần nhiều phương tiện giao thông công cộng đưa khách đến và rước khách đi. Và, không một nơi nào trên đất Huế khách du lịch cần đến Smart wifi như chợ Đông Ba.

Thành phố Huế của tỉnh Thừa Thiên Huế rất nghèo. Tở chức quy hoạch đã khó, nhưng sau đó xây dựng theo quy hoạch còn khó hơn đến trăm lần. Vì thế theo tôi nên ưu tiên quy hoạch chi tiết chợ Đông Ba và ưu tiên số 1 kêu gọi đầu tư tổ chức, xây dựng chợ Đông Ba càng sớm càng tốt. Nếu chọ Đông Ba được xây dựng sắp xếp như trên xong, bộ mặt thành phố Huế sẽ thay đổi ngay. Khi đó cảnh quan chợ Đông Ba mới hài hòa với các các công trình xây dựng hai bên bờ sông Hương như báo cáo của KOICA.

Ý tưởng nầy tôi đã theo đuổi mấy chục năm qua - (từ khi tôi viết cuốn sách 100 năm chợ Đông Ba) - cũng đã phát biểu trên Truyền hình Huế nhiều lần. Tuy nhiên vì thời gian hạn hẹp của buổi báo cáo tôi chỉ góp ý sơ lược như trên. Nếu được chấp nhận tôi sẽ xin trình bày chi tiết hơn. Cám ơn.

                                           Huế, ngày 8-9-2015

 

Góp thêm vài ý kiến với Quy hoạch chi tết  hai bên bờ sông Hương và dự án thí điểm.

        Tôi đã tham dự nhiều cuộc họp nhận xét về các công trình quy hoạch đôi bờ sông Hương. Công trình nào ban đầu cũng hào hứng sau đó liên hoan hoàn thành rồi xếp vào ngăn kéo. Chiều ngày 10-9 vừa qua, tôi đã có một góp ý nên đưa chợ Đông Ba vào danh sách các Dự án thí điểm. Sau cuộc họp, trong đầu tôi  hiện lên mấy ý kiến sau:

1. Các bạn Hàn quốc làm việc rất năng nổ, họ cố gắng thực hiện cho thành công dự án Hàn quốc giúp Huế.

2. Nhưng tiếc thay bộ phận chuyên môn của tỉnh rất giỏi chuyên môn quy hoạch nhưng chưa phải là những chuyên viên hiểu lịch sử văn hóa Huế, chưa tham khảo để rút ra những ưu khuyết điểm của những công trình quy hoạch thời Nguyễn, thời Pháp thuộc, thời xã hội chủ nghĩa sau năm 1975 đến nay, nên bản Quy hoạch chi tiết của KOICA vừa qua vấp phải những khuyết điểm của những người đi trước. (Gần nhất là vụ Resort trên đồi Vọng Cảnh);

3. Tôi đề nghị Tỉnh và Thành phố + Koica tổ chức vài cuộc tọa đàm với các chuyên gia (trong và ngoài tỉnh) nêu rõ các vấn đề sau:

3.1. Nghiên cứu những ưu khuyết điểm của các công trình quy hoạch hai bên bờ sông Hương từ thời Nguyễn đến nay; đặc biệt là công trình quy hoạch năm 1936 do KTS Jean Desmarets - người Pháp đảm nhiệm. (Một phần diện mạo hai bên bờ sông Hương trước Kinh thành Huế còn lại hiện nay được xây dựng từ năm 1936. Cũng vào năm đó khánh thành sân vận động Bảo Long, cầu Trường Tiền có hai lan can dành cho xe đạp và người đi bộ như ta còn thấy ngày nay);

3.2. Trao đổi với những người làm quy hoạch nên tuân thủ nghiêm những nguyên tắc đã ăn sâu vào tâm hồn người dân Huế là:

- Mọi công trình phải xa sông Hương ít nhất 15 m để tránh lũ lụt; giữ vẻ đẹp thiên nhiên trên đôi bờ sông Hương;

- Kiến trúc hai bên bờ sông Hương phải hài hòa với thiên nhiên, tỷ lệ với các kiến trúc tiêu biểu của Huế như Ngọ Môn, điện Thái Hòa, Hiển Lâm Các;

- Coi trong phong thủy;

- Kiến trúc Huế hiện đại là kiến trúc Dân tộc-Huế phát triển. (Kiến trúc mới những phải thể hiện cái hồn Huế). Nhà máy nước Vạn Niên là một ví dụ đã ra đời từ đầu thế kỷ XX.

4. Để tranh sai lầm làm rồi phải sửa, KOICA cần có những chuyên gia giỏi giúp việc. Ví dụ như Hoàng Đạo Kính (Hà Nội), Hồ Viết Vinh (ĐH kiến trúc TP HCM) và một số nhà nghiên cứu ở Huế.

5. Các công trình kiến trúc tiêu biểu: Koica và TP Huế ra đầu bài và mở các cuộc thi. Có như thế mới ghi được dấu ấn thời đại đầu Thế kỷ XXI.

Nếu không có sự  giúp sức của người VN, đặc biệt là trí thức am hiểu Huế tôi nghĩ Koica khó thành công.

Vài dòng thô thiển góp thêm để Koica và  lãnh đạo Thành phố  Huế tham khảo thêm.

Rất mong được hồi âm của Koica hoặc của TP Huế.

       

      



[1]  Các con số dưới đây đều trích từ  Cổng thông tin  điện rử Chợ Đông Ba. 

 

 
 
Các bài Tham luận khác
Các bài Phản biện