Liên Minh các LLDTDC&HBVN Thành phố Huế với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc
Đề cập đến Cuộc tấn công và nổi dậy tết Mậu thân ở Huế (gọi tắt là Huế Xuân 68), trên mạng toàn cầu (Web) cấc tổ chức và cá nhân chống đối chế độ hiên nay luôn nêu hàng đầu những trí thức, văn nghệ sĩ Huế đã tham gia vào Liên minh các Lực lượng Dân tộc Dân chủ và Hòa bình thành phố Huế năm 1968 (gọi tắt là Mặt trận Liên Minh). Nhưng cho đến nay, các công trình nghiên cứu Lịch sử của Đảng bộ Thừa Thiên Huế viết về Huế Xuân 68, chưa có một công trình nào viết về vai trò của Liên Minh và những văn nghệ sĩ, trí thức Huế trong Liên Minh trong công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. Tôi là người trong cuộc nhưng chỉ là một cán bộ ở địa phương nên chỉ dám viết những gì mình biết chứ chưa dám nói là đầy đủ và đúng với lãnh đạo Thành phố Huế lúc ây.

Tham luận được trình bày lần lược các sự kiện sau đây:

1. Một vận dụng sáng tạo của lãnh đạo Thành phố Huế chuẩn bị cho Chiên dịch Huế Mùa Xuân năm 1968.

Tôi và anh Hoàng Phủ Ngọc tường vốn xuất thân trong Phong trào đấu tranh đô thị Mùa hè năm 1966, sau bị chính quyền Sài Gòn truy nã khủng bố nên chúng tôi thoát ly theo Cách mạng vào tháng 7-1966 và hai chúng tôi được Thành ủy Huế bố trí làm báo Cờ Giải Phóng với nhà thơ Thanh Hải. Đầu tháng 1-1968, hai chúng tôi được gọi vào gặp Thường vụ Thành ủy báo cáo với các ông Lê Tự Nhiên – Khu ủy Trị Thiên và Hoàng Phương Thảo – Thường vụ Thành ủy Huế về Phong trào đấu tranh đô thị ở Huế năm 1966. Các ông đánh giá Phong trào nầy rất tiến bộ. Các ông cho biết Trung ương vừa có chủ trương thành lập thêm một Mặt trận thứ hai gồm các giáo sư, sinh viên học sinh, trí thức, văn nghệ sĩ, các nhà tu hành, doanh nhân liên minh với Mặt trận Giải phóng miền Nam Việt Nam đấu tranh giải phong đất nước. Các ông yêu cầu hai chúng tôi góp sức thành lập Mặt trận thứ hai nầy ở Huế.

Về sau nghiên cứu tôi mới biết đây là một chủ trương lớn của Trung ương. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 14 của Trung ương Đảng Lao Động (tháng 1-1968) có đoạn viết: “Để triệt để cô lập đế quốc Mỹ và bè lũ Thiệu - Kỳ, để phân hoá địch đến mức cao nhất, tập hợp thêm những lực lượng, những cá nhân có tinh thần chống Mỹ và Thiệu - Kỳ và tranh thủ các tầng lớp trung gian ở các thành thị, đồng thời tranh thủ được sự đồng tình và ủng hộ rộng rãi hơn nữa ở ngoài nước, trong cao trào cách mạng của quần chúng, cần thành lập một Mặt trận thứ hai bên cạnh Mặt trận Dân tộc Giải phóng, lấy một tên thích hợp với cương lĩnh rộng rãi hơn Cương lĩnh chính trị của Mặt trận Dân tộc Giải phóng. Mặt trận thứ hai này sẽ giữ thái độ độc lập đối với Mặt trận dân tộc Giải phóng miền Nam, nhưng tuyên bố thực hiện liên minh với Mặt trận Dân tộc Giải phóng và tất cả những người muốn phấn đấu cho miền Nam Việt Nam có độc lập, chủ quyền, dân chủ, hoà bình và trung lập”.

Sau nhiều ngày nghiên cứu tên của các phong trào đấu tranh đô thị như đã diễn ra trong ba năm 1963-1966, như Hội đồng Nhân dân Cứu quốc, Mặt trận nhân dân tranh thủ hòa bình, Lực lượng Nhân dân Tranh thủ Cách mạng, Hội đồng Sinh viên Tranh thủ Cách mạng, Lực lượng Giáo chức Tranh thủ Dân chủ.v.v. lãnh đạo đặt tên cho cái mặt trận thứ hai nầy la Liên minh các Lực lượng Dân tộc, Dân chủ và Hòa bình Thành phố Huế (gọi tắt là Mặt trân Liên Minh).

1.1. Cương lĩnh- Mục tiêu tranh đấu đã rõ: “độc lập,  dân chủ, hoà bình”, hai chúng tô được Thành ủy giao giúp việc cho ông Lê Tự Nhiên, Hoàng Phương Thảo thảo Cương lĩnh của Mặt trận Liên Minh. Anh Hoàng Phủ Ngọc Tường là người văn hay chữ tốt, ý kiến tích cực, đã chắp bút hoàn thành được một bản thảo Cương lĩnh cho Liên Minh. Bản thảo được tường Trần Văn Quang-Bí thư Khu ủy Trị Thiên sửa đổi đôi chút rồi cho in. Bản Cương lĩnh của một mặt trận hợp pháp nên không được in ty-pô giống như báo Cờ Giải Phóng. Muốn hợp pháp phải in rô-nê-ô. Với kinh nghiệm của thời làm báo trong các Phong trào đô thị, chúng tôi đã sáng tạo ra một cách in rô-nê-ô “thủ công” để in báo Việt Nam Trẻ trong rừng. Nay tôi sử dung cách in ấy in hàng ngàn bản Cương Lĩnh của Liên Minh. Sau đó cán bộ đem về Huế phát cho dân chúng trong Chiến dịch Huế Xuân 68. Các bản in Cương lĩnh Liên Minh (Huế) không ai còn lưu giữ được. May sao, vào tháng 8-1968, ở Miền Nam thành lập Liên minh các Lực lượng Dân tộc, Dân chủ và Hòa bình Việt Nam, người ta đã sử dụng Cương lĩnh của Liên Minh Huế sửa đổi một số nội dung để thích hợp với tình hình chung và đổi tên thành Chương trình Chính trị của Liên minh các Lực lượng Dân tộc, Dân chủ và Hòa bình Việt Nam (31-7-1968) do Luật sư Trịnh Đình Thảo làm Chủ tịch. Những tiêu đề chính của Chương trình chính trị nầy là:

I. Cứu quốc: Đoàn kết mọi lực lượng và cá nhân yêu nước, kiên quyết chống chến tranh xâm lược, đánh đổ chế độ bù nhìn tay sai, thành lập chính phủ liên hiệp dân tộc, giành độc lập, dân chủ và hòa bình;

II.  Kiến quốc: Kiến tạo Nam Việt Nam thành một quốc gia độc lập, tự do, dân chủ, hòa bình, trung lập và thịnh vượng.

III. Vấn đề thống nhất: Chính phủ hai miền Nam Bắc cùng nhau thương lượng để tiến tới hòa bình thống nhất tổ quốc.   

1.2. Cờ Liên Minh. Có tên, có cương lĩnh rồi, lại cần phải có cờ. Do tính chất cách mạng và dân tộc mà thiết kế nên hình thức và màu sắc của lá cờ. Cờ Cách mạng màu đỏ có ngôi sao vàng (cờ của nước VNDCCH và cờ CHXHCNVN ngày nay); Cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam VN (Một nửa là dân tộc, một nửa là cách mạng nên Cờ Mặt trân Dân tộc Giải phóng miền Nam VN nửa đỏ nửa xanh. Cờ của Mặt trận Liên minh (Huế) tính cách mạng thấp hơn cờ Dân tộc Giải phóng Miền Nam một bậc nên chỉ đạt 1/3 Cách mạng và 2/3 Dân tộc nên được thiết kế một phần ba (1/3) ở giữa màu đỏ mang ngôi sao vàng, 1/3 xanh ở trên và 1/3 xanh ở dưới.

 

H.1.Lá cờ của Liên minh các Lực lượng Dân tộc. Vẽ theo trí nhớ của NĐX

Thành ủy Huế phải nhờ cơ sở mua một chiếc máy may để may lá cờ nầy. Người được giao may lá cờ Liên Minh là chị Lê Thị Mai (chị của GS Lê Quang Vịnh)[1]. Lá cờ lớn nhất dài 12m, rộng 8m, may xong vị tư lịnh của Mặt trận giao cho Trung đoàn sáu (E 6) mang về Huế. 8 giờ sáng ngày 31-1-1968, quân Giải phóng làm chủ được Thành phố Huế, lá cờ được treo trên đỉnh cột cờ Thành Nội Huế. Sau đó nó bị hàng tấn bom Mỹ hủy diệt nhưng nó vẫn ngạo nghễ tồn tại suốt 26 ngày đêm[2].

Lá ờ Liên Minh thứ hai nhỏ hơn và đã được treo trên cột cờ tỉnh đường Thừa Thiên. Hai lá cờ Liên Minh được treo hai nơi trên đôi bờ Nam Bắc sông Hương giữa lúc chiến tranh hủy diệt vô cùng ác liệt nên không mấy người còn để ý đến hình ảnh chính xác của lá cờ nầy. Các lực lượng đối phương khẳng định hai lá cờ trên đỉnh Cột cờ Thành Nội là cờ Dân tộc Giải phóng. Về phía các đoàn thể Cách mạng ở miền Nam khi in lá cờ Liên Minh lên Chương trình Chính trị của Liên Minh các Lực lượng Dân tộc Dân chủ và Hòa Bình Việt Nam thì dùng màu ngược với màu cờ Liên Minh. Cờ Liên Minh 1/3 ở giữa màu đỏ lại in màu xanh, hai 1/3 hai bên màu xanh lại nhuộm đỏ. Tính chất cách mạng (màu đỏ) của Mặt trận Liên Minh mà lớn hơn Mặt trận Dân tộc Giải phóng được sao ? Sự nhầm lẫn nầy đã gây cho nhiều bài nghiên cứu sau đó nhầm lẫn tiếp cho đến bây giờ.

                                                                                                                     

H.2a & H.2b.Chương trình Chính trị của Liên Minh in tháng 8-1968 in nhầm màu sắc lá cờ của Liên Minh (xanh thành đỏ và đỏ thành xanh).

Tôi là người trong cuộc khẳng định sự sai lầm đó. Nhưng nếu có ai đó chưa tin thì có thể kiểm chứng với tấm ảnh Thủy Quân Lục Chiến Hoa Kỳ hạ được lá cờ Liên Minh trước tỉnh đường Thừa Thiên Huế và trưng ra cho phóng viên báo Life sau đây:

H.3.Thủy Quân Lục Chiến Hoa Kỳ hạ được lá cờ Liên Minh trước tỉnh đường Thừa Thiên Huế và trưng ra cho phóng viên báo Life. Ảnh tư liệu riêng do NĐX sưu tập.

1.3. Nhân sự: Tôi không nhớ Liên Minh Huế có những ai, chỉ biết những người có tên tuổi và hoạt động tích cực sau đây:

TS Lê Văn Hảo – Giáo sư Đại học Văn khoa và Đại học Sư phạm Huế (Chủ tịch Liên Minh Huế);

Hòa thượng Thích Đôn Hậu – Trú trì chùa Thiên Mụ (Phó Chủ tịch Liên Minh Huế);

Bà Nguyễn Đình Chi - Cựu Hiệu trưởng trường Đồng Khánh, Huế - (Phó Chủ tịch);

Hoàng Phủ Ngọc Tường -Thầy giáo dạy Văn và Triết học, trường Quốc Học Huế (Tổng thư ký).

Sau nầy tôi được biết trong Liên Minh Huế có cụ Nguyễn Đóa – một cựu Giám thị ở trường Quốc Học, ông Nguyễn Thúc Tuân, ông Tôn Thất Dương Tiềm, nhưng không rõ các vị giữ chức vụ gì trong Liên Minh.

                                                                                     

                                                                           H.4.Cụ Nguyễn Đóa – Phó CT Chính phủ CHMNVN  

 

                                                                                          

                                                                                                     H.5.Bà Nguyễn Đình Chi

                                                                                           UV Liên Minh Các LL DTDC&HB VN

Tôi được tham gia tổ chức Liên Minh Huế, nhưng khi thoát ly tôi vẫn còn là một Sinh viên Đại học Sư phạm, chưa có chức danh gì nên không có tên trong Liên Minh. Khi tham gia Chiến dịch Huế Xuân 1968, về Huế, tôi được Chánh ủy Cánh Bắc là ông Trần Anh Liên cho tôi làm  Ủy viên Thanh niên của Liên Minh Huế để đi vận động thanh niên Sinh viên học sinh “tham gia cách mạng”.

2. Vai trò của Liên Minh Huế trong chiến dịch Huế Xuân 1968 và sau đó.

2.1. Liên Minh Huế ra đời để hiệu triệu dân chúng Huế “nổi dậy” phối hợp với lực lượng vũ trang làm chủ Thành phố Huế. Biểu tượng cao nhất là hai lá cờ Liên Minh treo trên đỉnh cột cờ Thành nội và cột cờ trước sân tỉnh đường Thừa Thiên Huế. Lời kêu gọi dân chúng “nổi dậy” được Tiến sĩ Lê Văn Hảo – vừa là Chủ tịch Liên Minh vừa là Chủ tịch UBND Cách mạng Thành phố Huế đọc qua máy ghi âm. Nghe cái giọng Huế quen thuộc của Tiến sĩ Hảo, nhiều người dân Huế yên tâm. Tôi với danh nghĩa Ủy viên Thanh niên của Liên Minh đi vận động được một số bạn trẻ tham gia Cách mạng, nhiều người bổ sung vào bộ đội, một số lớn hình thành Đội tự vệ Thanh niên Thành Nội hoạt động dọc bờ thành từ cửa Đông Ba đến cửa Thượng Tứ. Nhiều người sau đó được ra Bắc học, sau ngày Thống nhất đất nước họ trở về giữ những chức vụ chủ chốt trong Viện Kiểm sát Đà Nẵng, Đài VTV Huế, nhiều người làm Bác sĩ, làm Giảng viên Đại học. 

Vì Chiên dịch Huế Xuân 68 nhân danh Mặt trận Liên Minh nên nhiều vị trong Liên Minh đã có ý kiến với Mặt trận Giải phóng Huế về một số chính sách không phù hợp với tinh thần “dân tộc-dân chủ và hòa bình” của Liên Minh. Tôi không có dịp hỏi chuyện các vị trong Liên Minh Huế nên không biết rõ các vị trong Liên Minh Huế đã đóng góp những ý kiến gì với lãnh đạo Chiên dịch Huế Xuân 68. Riêng với bà Nguyễn Đình Chi – người tôi xem như bà mẹ văn hóa của tôi-tôi có dịp hỏi bà:

- Trong những ý kiến cô đóng góp với Mặt trận trong tết Mậu thân, cô tâm đắc nhất ý kiến nào và lãnh đạo của Mặt trận lúc đó có nhận xét gì về ý kiến đó của cô không?”.

Bà đáp:

- “Có lẽ là ý kiến cô phản đối chủ trương mở tòa án nhân dân của một cán bộ cao cấp nào đó. Ý kiến của cô được các vị trong Liên Minh tán thành nên lãnh đạo Mặt trận rất quan tâm và hủy bỏ ý kiến mở tòa án nhân dân ở Huế năm 1968.”

Một thông tin lịch sử khá bí mật, nếu tôi không có dịp hỏi chuyện bà và xem Nhật ký của bà thì không bao giờ tôi được biết trong Chiến dịch Huế Xuân 68 đã từng có ý tưởng mở tòa án nhân dân ấy.[3] Cám ơn bà, cám ơn các vị trong Liên Minh Huế.

Sau mùa Xuân năm 1968, vùng chiến khu Thừa Thiên Huế bị bom đạn dữ dội. Đến trung tuần Tháng 5-1958, đoàn Liên Minh (trừ Hoàng Phủ Ngọc Tường và Nguyễn Đắc Xuân) lên tá túc ở chiến khu Trị Thiên giáp biên giới nước bạn Lào. Đến tháng 7-1968 thì được đưa ra Hà Nội.

Hoàng Phủ Ngọc Tường và Nguyễn Đắc Xuân ở lại chiến trường. Tiếp tục công tác Liên Minh với tờ báo Cứu Lấy Quê Hương[4].

H.6.Báo Cứu Lấy Quê Hương của Liên Minh các LLDTDC&HB VN Thành phố Huế, số tết năm tân Hợi 1971 (trích lại của Tỉnh ủy TTH-Báo TTH, Lịch sử báo Đảng bộ Tỉnh TTH, Thuận Hóa 2014, tr. 211

2.2.Bộ phận Liên Minh Huế ra miền Bắc.

Đoàn Liên Minh Huế ra đến Hà Nội vào lúc 10g ngày 9-7-1968. Đoàn được gặp Bác Hồ nhiều lần và vinh dự được tiễn đưa Người về cõi vĩnh hằng (3-9-1969).

H.7.Đoàn Liên Minh được lãnh đạo ở Trung ương đón tiếp trọng thị. Ảnh TL do NĐX st

Về hoạt động chính trị xã hội, Đoàn Liên Minh Huế đã tham gia các sự kiện sau đây:

Ngày 20-4-1968 tham gia thành lập Liên Minh các LLDTDC&Hòa bình VN do Luật sư Trịnh Đình Thảo làm Chủ tịch, Thượng tọa Thích Đôn Hậu được cử làm Phó Chủ tịch, bà Nguyễn Đình Chi và Tiến sĩ Lê Văn Hảo được mời làm ủy viên.

H.8.Đoàn Liên Minh Huế gặp gỡ ông Trịnh Đình Thảo – Chủ tịch Liên minh Các LLDTDC&HB Việt Nam tại Hà Nội. Ảnh TL do NĐX st

Tháng 6-1969, thành lập Chính phủ Lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam do Kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát làm Chủ tịch, cụ Nguyễn Đóa của Liên Minh Huế được mời làm Phó Chủ tịch. Thượng tọa Thích Đôn Hậu và bà Nguyễn Đình Chi được mời vào Hội đồng Cố vấn của Chính phủ Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

Các hoạt động quốc tế: Các vị trong đoàn Liên Minh Huế đều có tên tuổi nên được Chính phủ Lâm thời cử “Qua Âu về Á” làm ngoại giao, vận động thế giới ủng hộ chiến tranh giải phóng dân tộc của Việt Nam.  Trường hợp bà Nguyễn Đình Chi được cử đi hàng chục nước như: Hungarie, Bulgarie, Áo, Đan Mạch, Thụy Điển, Nam Tư, Ai Cập, Bắc Triều Tiên, Mông Cổ.v.v.[5] Thượng toa Thích Đôn Hậu đi Đại hội Phật giáo Thế giới.

H.9.Hòa Thượng tham dự Hội Nghị Phật Giáo Á Châu về Hòa Bình tại Mông Cổ năm 1971  Ảnh trích lại từ Như Áng Mây Bay, tr.342

3. Sau ngày đất nước thống nhất, nhằm đáp ứng yêu cầu của giai đoạn mới, Đại hội các Mặt trận tại Việt Nam họp từ 31-1-1977 đến 4-2-1977 tại thành phố Hồ Chí Minh đã thống nhất ba tổ chức Mặt trận Tổ quốc Việt NamMặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Liên minh các Lực lượng Dân tộc Dân chủ và Hòa bình Việt Nam ở hai miền Nam Bắc Việt Nam thành một tổ chức Mặt trận duy nhất là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Mặt trận Liên Minh Huế đã hoàn thành nhiệm vụ từ đó.

Kết luận: Tổ chức Liên minh các Lực lượng Dân tộc Dân chủ và Hòa bình là một chủ trương lớn của Trung ương để hiệu triệu dân chúng phục vụ cho cuộc Tổng tấn công và nổi dậy ở các tỉnh thành lớn ở miền Nam VN vào Mùa Xuân năm 1968. Nhưng xét trên thực tế chiến trường toàn miền Nam, chỉ có Liên Minh Huế ra đời kịp thời, phục vụ chiến trường từ đầu dến cuối và được cả thế giới biết đến. Sau Liên Minh Huế, Liên Minh Việt Nam ra đời (4-1968) do Luật sư Trịnh Đình Thảo làm Chủ tịch. Bộ phận năng động của Liên Minh VN cấu tạo bới các nhân vật trong Liên Minh Huế. Trên đát Bắc, các nhân vật Liên Minh Huế tích cực hoạt động đoàn thể và ra nước ngoài làm công tác ngoại giao, ở chiến trường miền Nam, Liên Minh Huế vẫn bám dân với từ báo Cứu Lấy Quê Hương cho đến ngày thông nhất đất nước.

Sau ngày Liên Minh kết thúc nhiệm vụ, nhiều vị trong Liên Minh Huế tiếp tục giữ những chức vụ cao trong Mặt trận Tổ quốc VN. Nhiều vị còn được dân bầu vào nhiều khóa Quốc hội. Nhân sự của Liên Minh Huế được mời để “hiệu triệu”, nhưng đến khi rời khỏi chiến trường thì làm công tác đoàn thể tốt, đi làm ngoại giao có kết quả. Khi đưa ra cho dân bầu vào Quốc hội thì được dân tín nhiệm. Chứng tỏ lãnh đạo Thành phố Huế lúc ấy đã thực hiện chủ trương của cấp trên một cách xuất sắc – chọn được những người có đủ đức và tài để phục vụ Cách mạng        

Ngày nay, chúng ta còn sử dụng được ý tưởng gì do Liên Minh Huế để lại? Tôi kính mong nhận được câu trả lời từ hội thảo nầy.

Xin cám ơn.

Kính.

                                                     Huế, tháng 7-2015

                                                   N.Đ.X.

[HTKH TRÍ THỨC VÀ TÔN GIÁO THỪA THIÊN HUÊ VỚI CÁCH MẠNG 8/1945   - 70 NĂM NHÌN LẠI, Huế 27-8-2015]                                                                              

Tài liệu tham khảo

Miền Nam Việt Nam, Chương trình Chính trị Liên Minh Các Lực Lượng Dân Tộc, Dân Chủ và Hòa Bình Việt Nam, 1968

Nguyễn Đắc Xuân, Nhánh tùng vườn An Hiên, Nxb Thuận Hóa, Huế 2010

Nguyễn Đắc Xuân, Từ Phú Xuân đến Huế, tự truyện của Nguyễn Đắc Xuân, Tập III, Nxb Trẻ 2012

Nguyễn Xuân Hoa, Lịch sử báo chí Huế, Nxb Thuận Hóa, Huế 2014

Nhiều tác giả, Huế, Những Ngày Nổi Dậy, Nxb Tác phẩm mới, HN 1979;

Nhiều tác giả, Bác Hồ trong lòng dân Huế, Thành ủy Huê xuất bản 1990,

Nhiều tác giả, Huế Xuân 68, Thành ủy Huế xuất bản, 1987

Tâm Đức (Trần Quang Thuận) phụng soạn: Như Áng Mây Bay – Cuộc đời của Đại lão Hòa thượng Thích Đôn Hậu) (USA 2010)

Tỉnh ủy TTH, Lịch sử báo Đảng bộ tỉnh Thừa Thiên Huế (1930-2010), Nxb Thuận Hóa 2014

Trần Anh Liên, Hồi ký Một Chặng Đường Xưa, Nxb Thuận Hóa, 1998

 

Những bài của Nguyễn Đắc Xuân đã ghi và đã viết có đề cập đến Liên minh các Lực lượng Dân tộc Dân chủ & Hòa bình Thành phố Huế:

            * Ba lần gặp cụ Hồ Thượng tọa Thích Đôn Hậu, NĐX ghi, (Bác Hồ trong lòng dân Huế, Thành ủy Huê xuất bản 1990, tr.31-41)

*Thoát ly của bà Nguyễn Đình Chi, NĐX ghi (Huế Xuân 68, Thành ủy Huế xuất bản, 1987, tr. 245-256)

            * Những điều chưa nói đến của NĐX (Huế Xuân 68, Thành ủy Huế xuất bản, 1987, tr. 303-315);

            * Kỷ niệm tết Mậu thân Hồi ký của NĐX,  Nhiều tác giả, Huế, Những Ngày Nổi Dậy, Nxb Tác phẩm mới, HN 1979;

            * Lần đầu ra Hà Nội, tạp chí Sông Hương, Số đặc biệt, 3-2010

 

 

 

 

 

 

 

 



[1] Năm 1997 khảo sát Địa đạo Khe Trái sở Văn hóa Thông tin còn tìm được nhiều bộ phận của chiếc máy may lịch sử nầy.

[2] Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường có một bút ký viết về lá cờ Liên Minh trên cột cờ Thành Nội nhan đề Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn Lâu, nxb Giải Phóng năm 1972.

[3] Nguyễn Đắc Xuân, Nhánh Tùng Vườn An Hiên, Nxb Thuận Hóa, Huế 2010, tr.135-136

[4] Đến năm 1973, Hoàng Phủ Ngọc Tường  chuyển ra Quảng Trị, tôi về hoạt động ở đồng bằng phía Nam Huế rồi ra miền Bắc chữa bệnh (1974), tờ Cứu Lấy Quê Hương được thầy giáo Trần Thân Mỹ đảm trách cho đến ngày thống nhất đất nước.

[5] Xem ảnh và chú thích ảnh từ tr.81 đến tr.87 sách Nhánh Tùng Vườn An Hiên, Nxb Thuận Hóa, Huế 2010

 

 
 
Các bài Tham luận khác
Các bài Bài mới viết