Quy hoạch Huế để xây dựng và phát triển, xin giữ cái hồn của tuyệt tác thơ đô thị
Quy hoạch chi tiết hai bờ sông Hương –Nhiệm vụ và giải pháp” lấy sông Hương làm trục chính. Hai bên bờ sông Hương còn nhiều bí ẩn có giá trị quốc gia và quốc tế chưa được khám phá và xây dựng. Nhiều công trình đã nghiên cứu di tích quan trọng nầy và đang chờ được các cơ quan chức năng công nhận. Nếu căn cứ trên thực địa hiện nay mà quy hoạch xây dựng không quan tâm đến di tích đang nghiên cứu để công nhận thì sẽ gây nên hậu quả nghiêm trọng.

Kính thưa quý vị,

          Huế được UNESCO công nhận là một TUYỆT TÁC THƠ ĐÔ THỊ (Hué – un chef  d’oeuvre poésie urbaine) là di sản văn hóa của nhân loại. Trải qua các thời kỳ xây dựng phát triển thể hiện rõ hai quan điểm trái ngược nhau: tôn vinh/phá hủy. Có thể hình dung: Huế là một bài thơ chủ thể được làm tiếp với cái hồn, cái ý, cái vần điệu của bài thơ chủ thể để có một bài thơ mới đậm bản sắc truyền thống đuổi kịp cuộc sống hội nhập “luôn luôn mới” hiên đại. Đó là tôn vinh và phát huy. Ngược lại không quan tâm đến bài thơ mà sử dụng những câu chữ của bài thơ một cách tùy tiện, thêm bớt cũng tùy tiện ghép thành một đoạn văn xuôi lủng củng. Không có chủ đề, mục tiêu không rõ. Tiêu biểu cho hai quan điểm nầy diễn ra vào năm 1936 do Kỷ sư Desmaret thực hiện và những gì ta bắt gặp từ sau năm 1986 đến nay trên đất Huế. Điều nầy nhiều vị lãnh đạo Trung ương và địa phương, trí thức Huế (và cả trí thức trong và ngoài nước) hết sức lo lắng. Chính quyền TP Huế và tỉnh TTH cũng đã nhiều lần bỏ ra một số tiền lớn để quy hoạch TP Huế nhưng rồi có nhiều công trình quy hoạch bị đổ ngay khi nâng chén chúc mừng hoàn thành công việc. Sự thất bại của các công trình quy hoạch Huế trong quá khứ vì nhiều lý do khác nhau: tầm nhìn, không hiểu cái hồn của Tuyệt tác thơ đô thị, không thấy được vị thế của TP Huế trong mai hậu. khả năng rất hạn chế của những người thực hiện (và cả khả năng phê duyệt của lãnh đao địa phương và ngay cả Trung ương), không sử dụng được trí tuệ của trí thức, các chuyên gia văn hóa, lịch sử, kiến trúc trong và ngoài nước (đặc biệt ở các nước Pháp, Nhật, Hàn Quốc).

          Trong hoàn cảnh như thế, với tư cách là một người nghiên cứu  “khóc cười với Huế” hơn nửa thế kỷ qua, tôi rất mừng khi được biết Hàn Quốc đã dành cho Huế một ngân sách lớn và một đội ngũ các chuyên gia quy hoạch đô thị có nhiều kinh nghiệm giúp quy hoạch đô thị Huế. Để đề án “Quy hoạch chi tiết hai bờ sông Hương –Nhiệm vụ và giải pháp” thành công, ghi một dấu son trong lịch sử Huế, tránh được phần nào những khuyết điểm của những người đi trước tôi xin lưu ý quý vị thực hiện đề án một số ý kiến sau đây:

         1.“Quy hoạch chi tiết hai bờ sông Hương –Nhiệm vụ và giải pháp” lấy sông Hương làm trục chính. Hai bên bờ sông Hương còn nhiều bí ẩn có giá trị quốc gia và quốc tế chưa được khám phá và xây dựng. Ví dụ ở bờ Nam sông Hương sách Đại Nam Liệt truyện của Triều Nguyễn viết: “Mộ Huệ táng vu Hương Giang chi nam” (mộ của Nguyễn Huệ- (tức vua Quang Trung) táng ở bờ Nam sông Hương. (Xem H.1). Nhiều công trình đã nghiên cứu di tích quan trọng nầy và đang chờ được các cơ quan chức năng công nhận. Nếu căn cứ trên thực địa hiện nay mà quy hoạch xây dựng không quan tâm đến Di tích lăng mộ vua Quang Trung trong tương lai thì sẽ gây nên hậu quả nghiêm trọng. Đó là một ví dụ. Ở hai bên bờ sông Hương còn nhiều ví dụ khác. Vì thế cần phải có các chuyên gia nghiên cứu lịch sử văn hóa Huế giúp việc;

H.1.Đại Nam chính biên liệt truyện, sơ tập. Trong Q.30 “Ngụy Tây”, tr. 43a cho biết, lăng mộ vua Quang Trung đã được “táng vu Hương Giang chi nam” (táng ở bờ nam sông Hương).

         2. Nếu xem Tuyệt tác thơ đô thị là một đóa hoa hướng dương thì Kinh Thành Huế-núi Ngự Binh; Tả Thanh Long (Cồn Hến) – Hữu Bạch Hổ (Cồn Dã Viên) là cái nhụy (Xem H.2A & H.2B). Bốn điểm đó được chọn theo thuật phong thủy liên quan với nhau, nếu không được làm biến dạng Kinh thành Huế thì những công trình xây dựng trên núi Ngự Bình, Cồn Hến, Cồn Dã Viên phải được giữ nguyên, các kiến trúc phải được núp dưới các tầng cây xanh;

  

H.2a & H.2B. Trái tim của Cố đô Huế tạo bởi Kinh thành Huế (phía Bắc), núi Ngự Binh (phía Nam), phía trái là Cồn Hến (tả Thanh Long) , phía phải là Cồn Dã Viên (hữu Bạch Hổ)

        3. Bản sắc văn hóa Thuận Hóa Phú Xuân (gọi tắt là văn hóa Huế) là sự hòa quyện giữa bản sắc văn hóa Đại Việt (miền Bắc) với bản sắc văn hóa của nước Chăm-pa cũ (miền Nam), nó có những yếu tố mạnh mẽ, trong sáng hòa quyện với những yếu tố sâu lắng da diết. Bản sắc văn hóa Huế thể hiện rõ trong đời sống văn hóa của người Huế trong cách ăn, mặc, ca Huế (hơi Nam-hơi Bác), dùng màu Tím (màu đỏ (nóng) hòa với màu xanh (mát, lạnh), đặc biệt là trong kiến trúc. Kiến trúc Huế bộ mái, thân, và nền móng có một tỷ lệ rất hài hòa. Kích thước những kiến trúc tiêu biểu như Hiển Lâm Các, cửa Ngọ Môn đúng với tỷ lệ vàng [số φ] giống như  tháp Effen, Kim tự tháp Cheops.

H.3. Kích thước của Hiển Lâm Các khớp với tỷ lệ vàng.

         Một đặc điểm khác nữa của kiến trúc Huế là kiến trúc phải hài hòa với phong cảnh (kiến trúc phong cảnh). Kiến trúc phong cảnh tiêu biểu nhất là kiến trúc lăng vua Tự Đức. Hai trụ biểu cao nhất trong lăng Tự Đức nhưng không được cao quá cây thông trong rừng lăng.

H.4.Trụ biểu lăng vua Tự Đức không cao quá cây thông trong rừng lăng.

          4. Để thấy sự ưu việt của đề án quy hoạch do Hàn Quốc tài trợ, trong hồ sơ tham khảo quy hoạch nên có các đề án quy hoạch Huế trong quá khứ, có thể từ thời Gia Long cho đến cuối thế kỷ XX (Ví dụ như các đề án của KTS Nguyễn Trọng Huấn, luận án Thạc sĩ của KTS Hồ Viết Vinh.v.v.). Kèm theo các đề án, luận án cũ ấy là ý kiến nhận xét của những người làm quy hoạch hôm nay;

         5.Ngay từ bây giờ đề án nên mở một khóa đào tạo cán bộ quản lý quy hoạch, để sau nầy họ triển khai kết quả quy hoạch vào đời sống, theo dõi việc xây dựng thì mới giữ đúng được nội dung quy hoạch đã được duyệt;

        6. Để thực hiện tốt kết quả của đề án đề nghị lãnh đạo tỉnh Thừa Thiên Huế và TP Huế cử một kiến trúc sư trưởng, nếu không có kiến trúc sư trưởng thì quy hoạch sẽ bị vi phạm qua các nhiệm kỳ năm năm của lãnh đạo địa phương.

       Kính thưa quý vị,

       Vì giới hạn thời gian của Hội thảo, trên đây tôi chỉ sơ lược trình bày những ý tưởng. Sau nầy, trong quá trình thực hiện đề án, nếu KOICA thấy cần phải trình bày đầy đủ các ý tưởng trên, chúng tôi  sẵn sàng phục vụ.

     Cám ơn quý vị đã lắng nghe.

     Kính chào quý vị.

                                                                                            Huế, ngày 24 tháng 4 năm 2015

                                                                                                                       N.Đ.X.

 

Tham khảo:

- L. Cadière, La Citadelle de Hué, Onomasstiques, BAVH, Janvier-Juin 1933

- Lê Quý Đôn, Phủ Biên Tạp Lục, baen dịch của lê Xuân Giáo, Phủ QVKĐTVH, tập I. SG 1972 ;

- Lê Văn Hảo, Hué-un chef d'Oeuvre de poésie urbaine, SudestAsie, Paris 1990

- Ngô Thì Nhậm, Ngô Thì Nhậm tác phẩm, Q1, Ngô Linh Ngọc và mai Quốc Liên dịch, Nxb văn Học & TTNCQH xuất bản ;

- Nguyễn Đắc Xuân, Đi tìm dấu tích Cung điện Đan Dương-sơn lăng của Hoàng đế Quang Trung, Nxb Thuận Hóa, Huế 2007, tái bản 2015

- Phạm Đăng Trí, Quanh các pháp lam Huế suy nghĩ về màu sắc, T/c Nghiên cứu Nghệ thuật, số 3 (44) HN 1982

- Phan Thuận An, Kinh thành Huế, nxb Thuận Hóa, Huế 1999

- Quốc sử quan triều Nguyễn, Đại Nam chính biên liệt truyện, sơ tập. Q.30 “Ngụy Tây”

- Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, Huế di sản thế giới, Huế 2000

 
 
Các bài Tham luận khác
Các bài Tin tức